ஸூத உவாச—
அதர்வ-வித் ஸுமந்துஶ் ச ஶிஷ்யம் அத்யாபயத் ஸ்வகாம் ।
ஸம்ஹிதாம் ஸோऽபி பத்யாய வேத-தர்ஶாய சோக்தவாந் ॥
ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) :
ஸப்தமேऽதர்வ-விஸ்தாரஃ புராண-வ்யஸநம் ததஃ ।
புராண-லக்ஷணாதீநி பலம் பாகவத-ஶ்ருதேஃ ॥
க்ரம-ப்ராப்தம் அதர்வ-வேத-விபாகம் ஆஹ, அதர்வ-வித் இதி । ஶிஷ்யம் கபந்த-நாமாநம் । ஸ்வகாம் ஸ்வகீயாம் ஸம்ஹிதாம் । ஸோऽபி ஶிஷ்யோऽபி தாம் த்விதா விபஜ்ய । தத் உக்தம் வைஷ்ணவே—
அதர்வ-வேதம் ஸ முநிஃ ஸுமந்துர் அமித-த்யுதிஃ ।
ஶிஷ்யம் அத்யாபயாம் ஆஸ கபந்தம் ஸோऽபி ச த்விதா ।
க்ரு’த்வா து வேத-தர்ஶாய ததா பத்யாய தத்தவாந் ॥ இதி ॥௧॥
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **புராணாநாம் வ்யஸநம் விபாகஃ । பாகவதஶ்ருதேர் இதி பகவாந்வ்யாஸஸ் தஸ்யேமே ஶிஷ்யா பாகவதாஃ பைலாத்யாஸ்தேஷாம் ஶ்ருதிஃ ஶ்ரவணம் தஸ்யாஃ பலம் । யத் வா, வேதோ நாராயணஃ ஸாக்ஷாத் இத்ய் உக்தேர் பகவதோ வேதஸ்யாயம் விபாகோ பாகவதஸ் தஸ்ய ஶ்ருதேஃ பலம், தச்சாத்யாயாந்திமஶ்லோகேந ப்ரஹ்மதேஜோவிவர்த்தநம் இதி வக்ஷ்யத்யேவ । வைஷ்ணவே விஷ்ணுபுராணே । ததேதச்ச்லோகோக்தம் வ்ரு’த்தமுக்தம் ॥௧॥
———————————————————————————————————————
ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : ந வ்யாக்யாதம்।
———————————————————————————————————————
**விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : **
ஸப்தமோऽதர்வாணோ வ்யாஸம் புராணஸ்ய ச தஸ்ய ச ।
லக்ஷணாநி தஶ ப்ரோச்ய தஸ்ய ஸங்க்யா ச கத்யதே ॥
ஶிஷ்யம் விஷ்ணு-புராணோக்தம் கபந்த-ஸம்ஜ்ஞம் ॥௧॥॥।॥ ௧௨.௭.௨ ॥
ஶௌக்லாயநிர் ப்ரஹ்மபலிர் மோதோஷஃ பிப்பலாயநிஃ ।
வேததர்ஶஸ்ய ஶிஷ்யாஸ் தே பத்ய-ஶிஷ்யாந் அதோ ஶ்ரு’ணு ।
குமுதஃ ஶுநகோ ப்ரஹ்மந் ஜாஜலிஶ் சாப்ய் அதர்வ-வித் ॥
**ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : **தத்ர வேத-தர்ஶஃ ஸ்வ-ஸம்ஹிதாம் சதுர்தா விபஜ்ய சதுரஃ ஶிஷ்யாந் அத்யபயாம் ஆஸ । பத்யஶ் ச த்ரிதா விபஜ்ய த்ரீந் இத்ய் ஆஹ ஸார்தேந, ஶௌக்லாயநிர் இதி ।
———————————————————————————————————————
ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ), விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : ந வ்யாக்யாதம்।॥।॥ ௧௨.௭.௩ ॥
பப்ருஃ ஶிஷ்யோऽதாங்கிரஸஃ ஸைந்தவாயந ஏவ ச ।
அதீயேதாம் ஸம்ஹிதே த்வே ஸாவர்ணாத்யாஸ் ததாபரே ॥
**ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : **அங்கிரஸஃ ஶுநகஸ்ய ஶிஷ்யோ பப்ருஃ ஸைந்தவாயநஶ் ச । தத் உக்தம்—
ஶுநகஸ் து த்விதா க்ரு’த்வா ததாவ் ஏகாம் து பப்ரவே ।
த்விதீயாம் ஸம்ஹிதாம் ப்ராதாத் ஸைந்தவாயந-ஸம்ஜ்ஞிநே ॥ இதி ।
ஸாவர்ண்யாத்யாஃ ஸைந்தவாயநாதீநாம் ஶிஷ்யாஃ ॥௩॥
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **தத்ர த்வயோர்மத்யே । ஹே ப்ரஹ்மந்ந் இதி ஸம்புத்திரக்தாபிப்ராயா ॥௨-௩॥
———————————————————————————————————————
ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : ந வ்யாக்யாதம்।
———————————————————————————————————————
விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : அங்கிரஸஃ ஶுநகஸ்ய ஶிஷ்யோ பபுர்ஃ । ஸாவர்ணாத்யாஃ ஸைந்தவாயநாதீநாம் ஶிஷ்யாஃ ॥௩॥॥।॥ ௧௨.௭.௪ ॥
நக்ஷத்ர-கல்பஃ ஶாந்திஶ் ச கஶ்யபாங்கிரஸாதயஃ ।
ஏதே ஆதர்வணாசார்யாஃ ஶ்ரு’ணு பௌராணிகாந் முநே ॥
**ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : **நக்ஷத்ர-கல்பஃ ஶாந்தி-கல்பஶ் சேதி த்வௌ । தத் உக்தம்—
நக்ஷத்ர-கல்போ வேதாநாம் ஸம்ஹிதாநாம் ததைவ ச ।
சதுர்தஃ ஸ்யாத் ஆங்கிரஸஃ ஶாந்தி-கல்பஶ் ச பஞ்சமஃ ॥ இதி ।
நக்ஷத்ர-கல்பாதீநாம் கர்தாரஸ் தத் தந் நாமபிர் உச்யந்தே ॥௪॥
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **தத் உக்தமித்ய்-ஆதி வாக்யம் விஷ்ணுபுராணீயம் ஏவ । கல்பஶப்தஸ்ய ப்ரத்யேகம் ஸம்பந்தஃ । வேதகல்பஃ, ஸம்ஹிதாகல்பஃ, ஆங்கிரஸகல்ப இதி । நக்ஷத்ரகல்போ நக்ஷத்ராதிபூஜாவிதிஃ, வேதகல்போ வைதாநிகப்ரஹ்மத்வாதிவிதிஃ, ஸம்ஹிதாகல்பஃ ஸம்ஹிதாவிதிஃ, ஆங்கிரஸகல்போऽபிசாராதிவிதிஃ, ஶாந்திகல்போऽஶ்வகஜாத்யஷ்டாதஶமஹாஶாந்த்யாதிவிதிர் இதி தட்டீகா ச ॥௪॥
———————————————————————————————————————
**ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : **பஞ்சம-வேதஸ்ய விபாக-ஜ்ஞாபநார்தம் ஆஹ—ஶ்ரு’ணு பௌராணிகாந் இதி ॥௪॥
———————————————————————————————————————
விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : ந வ்யாக்யாதம்।॥।॥ ௧௨.௭.௫ ॥
த்ரய்யாருணிஃ கஶ்யபஶ் ச ஸாவர்ணிர் அக்ரு’தவ்ரணஃ ।
வைஶம்பாயந-ஹாரீதௌ ஷட் வை பௌராணிகா இமே ॥
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **இமே இதி புத்திஸந்நிஹிதத்வாத் ॥௫॥॥।॥ ௧௨.௭.௬ ॥
அதீயந்த வ்யாஸ-ஶிஷ்யாத் ஸம்ஹிதாம் மத்-பிதுர் முகாத் ।
ஏகைகாம் அஹம் ஏதேஷாம் ஶிஷ்யஃ ஸர்வாஃ ஸமத்யகாம் ॥
**ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : **மத்-பிதுர் முகாத் இதி । ப்ரதமம் வ்யாஸஃ ஷட்-ஸம்ஹிதாஃ க்ரு’த்வா மத்-பித்ரே ரோமஹர்ஷணாய ப்ராதாத் । தஸ்ய ச முகாத் ஏதே த்ரய்யாருண்யாதய ஏகைகாம் ஸம்ஹிதாம் அதீயந்த । ஏதேஷாம் ஷண்ணாம் ஶிஷ்யோऽஹம் தாஃ ஸர்வாஃ ஸமதீதவாந் ।
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **ஏகைகாம் இதி—த்ரிபிஸ்த்ரிபிர்மிலித்வைகத்வம் । த்ரிஷட் இதி வக்ஷ்யமாணாத் । தச் ச—ப்ராஹ்ம பாத்மம் வைஷ்ணவம் இதி மிலித்வைகாதிரூபாம் । அவாந்தரஸம்ஹிதா து க்வசிதேகா, யதா ஶ்ரீ-பாகவதஸ்ய பரமஹம்ஸஸம்ஹிதாத்வம், க்வசிதேகைகஸ்யைவ விபாகஶஃ। யதா—ஸ்காந்தஸ்ய ஸநத்குமாரப்ரோக்தஸம்ஹிதாநாமாதிகா, ஶ்ரீ-பாகவதஸ்ய ஶ்ரீஶுகாத்து பஶ்சாத்வ்யக்திஃ ஸூர்யாதேவ யஜுர்பாகஸ்ய வாஜஸநேயஸ்யாதௌ வ்யக்தத்வாத் ॥௬॥
———————————————————————————————————————
**ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : **ஏகைகாம் இதி த்ரிபிஸ் த்ரிபிர் மிலித்வைகத்வம் த்ரிஷட் இதி வக்ஷ்யமாணாத் । தச் ச ப்ராஹ்மம் பாத்மம் வைஷ்ணவம் [பா।பு। ௧௨.௭.௨௩] இதி மிலித்வைகேத்ய்-ஆதி-க்ரமாத் । அவாந்தர-ஸம்ஹிதா து க்வசித் ஏகா, யதா ஶ்ரீ-பாகவதஸ்ய பரமஹம்ஸ-ஸம்ஹிதாத்வம் । க்வசித் ஏகைகஸ்யைவ விபாகஶஃ, யதா ஸ்காந்தஸ்ய ஸநத்குமார-ப்ரோக்த-ஸம்ஹிதா-நாமாதிகா । ஏகைகாம் அஹம் இத்ய் அத்ர ஶ்ரீ-ஶுகாத் து ஶ்ரீ-பாகவதஸ்ய சமத்கார-வைஶிஷ்ட்யதயா பஶ்சாத்-வ்யக்திஃ ஸூர்யாத் ஏவ யஜுர்-பாகஸ்ய வாஜஸநேயஸ்ய ஜ்ஞேயம் ॥௬॥
———————————————————————————————————————
விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : மத்-பிதூ ரோமஹர்ஷணஸ்ய । ஏதேஷாம் ஷண்ணாம் அப்ய் அஹம் ஶிஷ்யாஃ ॥௬॥॥।॥ ௧௨.௭.௭ ॥
கஶ்யபோऽஹம் ச ஸாவர்ணீ ராம-ஶிஷ்யோऽக்ரு’தவ்ரணஃ ।
அதீமஹி வ்யாஸ-ஶிஷ்யாச் சத்வாரோ மூல-ஸம்ஹிதாஃ ॥
**ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : **ராம-ஶிஷ்யோऽக்ரு’தவ்ரணஃ । ஏவம் சத்வாரோ வயம் । மூல-ஸம்ஹிதா இத்ய் அநேந ததஃ ஸம்ஹிதா-பாஹுல்யம் ஸூசிதம் ।
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **கஶ்யபோऽஹமுக்ரஶ்ரவாஃ ஸாவர்ணிரக்ரு’தவ்ரணஶ்சதுர்த ஏதே சத்வாரோ வயமித்ய் அர்தஃ । மூலத்வமேஷாம் இதிஹாஸாபேக்ஷயா ஜ்ஞேயம் அஷ்டாதஶ புராணாநி க்ரு’த்வாஸத்யவதீஸுதஃ । பாரதம் க்ரு’தவாந்பஶ்சாத் இதி மாத்ஸ்யாத் ।
ப்ராஹ்மீ பாகவதீ ஶைவீ வைஷ்ணவீ ச ப்ரகீர்திதாஃ ।
சதஸ்ரஃ ஸம்ஹிதாஃ புண்யா தர்மகாமார்தமோக்ஷதாஃ ॥ இதி ।
க்வசித்பஞ்சோக்தாஃ ।
ப்ரஹ்மணஃ ஸ்யுஃ ஶிவஸ்யாபி ப்ரஹ்லாதஸ்யாபி ஸம்ஹிதாஃ ।
கௌதமஸ்ய குமாரஸ்ய ஸம்ஹிதாஃ பஞ்ச வர்ணிதாஃ ॥
க்வசித் ஷடுக்தாஃ—
ஆத்யா ஸநத்குமாரோக்தா த்விதீயா ஸூதஸம்ஹிதா ।
த்ரு’தீயா ஶாங்கரீ விப்ராஶ்சதுர்தீ வைஷ்ணவீ ததா ।
தத்பரா ஸம்ஹிதா ப்ராஹ்மீ ஸௌராந்த்யா பரிகீர்திதா ।
அந்யா அபி ஸம்ஹிதாஸ் து விஜ்ஞேயா முநிநிர்மிதாஃ ।
கௌஶிகீ ஸம்ஹிதா முக்யா வாஸிஷ்டீ மாநவீ ததா ।
கர்காதிமா ச ஸா பாராஶரீ வையாஸகீ ததா ।
ஹநுமத்ஸம்ஹிதா ஜ்ஞேயா ததா ஸௌதர்ஶநீ மதா ।
இதி ஸர்வார்தசிந்தாமண்யுக்தஃ । வ்யாஸஶிஷ்யாந்மத்பிதூ ரோமஹர்ஷணாத் ॥௭॥
———————————————————————————————————————
**ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : **மூலஸம்ஹிதா இதி த்வ் இதிஹாஸவிஶேஷாபேக்ஷயா ஜ்ஞேயம் பஹூநாமந்யேஷாம் இதிஹாஸாநாம் மூலத்வாத் மூலம் இதம் ச பரிஶேஷேண லக்ஷ்யதே “இதிஹாஸபுராணாநாம் பிதா மே ரோமஹர்ஷணஃ” இத்ய்-உக்தேஃ தே ச மஹாபாரதாத்யாஃ ஶ்ரு’ணு பௌராணிகாநிதி தூபலக்ஷணதயோக்தம் ।
———————————————————————————————————————
விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : வ்யாஸ-ஶிஷ்யாத் லோமஹர்ஷணாத் ॥௭॥॥।॥ ௧௨.௭.௮ ॥
புராண-லக்ஷணம் ப்ரஹ்மந் ப்ரஹ்மர்ஷிபிர் நிரூபிதம் ।
ஶ்ரு’ணுஷ்வ புத்திம் ஆஶ்ரித்ய வேத-ஶாஸ்த்ராநுஸாரதஃ ॥
**ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : **ஶுக-பரீக்ஷித்-ஸம்வாதே நிரூபிதம் அபி புராண-லக்ஷணம் தத்-பேத-கதநாய தர்ஶயதி, புராணேதி ॥௮॥
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **வேத ஏவ ஶாஸ்த்ரம் ததநுஸாரதோ யதா வேதே புராணலக்ஷணமுக்தம் ததநதிலந்த்யைவேஹ வர்ணயாமீத்ய் அர்தஃ ॥௮॥
———————————————————————————————————————
ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : ந வ்யாக்யாதம்।
———————————————————————————————————————
விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : ப்ரஹ்மர்ஷிபிஃ ஶ்ரீ-ஶுக-வசநைர் உபக்ரமே யத் உக்தம் ப்ராயேண தத் ஏவோபஸம்ஹாரேऽப்ய் உச்யதே ॥௮॥॥।॥ ௧௨.௭.௯-௧௦ ॥
ஸர்கோऽஸ்யாத விஸர்கஶ் ச வ்ரு’த்தி-ரக்ஷாந்தராணி ச ।
வம்ஶோ வம்ஶாநுசரிதம் ஸம்ஸ்தா ஹேதுர் அபாஶ்ரயஃ ॥
தஶபிர் லக்ஷணைர் யுக்தம் புராணம் தத்-விதோ விதுஃ ।
கேசித் பஞ்ச-விதம் ப்ரஹ்ம மஹத்-அல்ப-வ்யவஸ்தயா ॥
**ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : **அஸ்ய விஶ்வஸ்ய “அத்ர ஸர்கோ விஸர்கஶ் ச ஸ்தாநம் போஷணம் ஊதயஃ । மந்வந்தரேஶாநுகதா நிரோதோ முக்திர் ஆஶ்ரயஃ ।” இத்ய் அத்ரோக்தே ஸ்தாந-போஷணே வ்ரு’த்தி-ரக்ஷா-ஶப்தாப்யாம் உச்யேதே । அந்தராணி மந்வந்தராணி வம்ஶோ வம்ஶ்யாநுசரிதம் இதீஶாநுகதாஃ । ஸம்ஸ்தா நிரோதஃ । அநேநைவாத்யந்திக-லய-ரூபா முக்திர் அப்ய் உக்தா । ஹேது-ஶப்தேந ஜீவாஶ்ரய-வாஸநா-ஶப்த-வாச்யா ஊதயோ க்ரு’ஹீதாஃ ।
தஶபிர் ஏதைர் லக்ஷணைர் அர்தைர் யுக்தம் மஹா-புராணம் விதுஃ । கேசித் பஞ்ச-விதம், “ஸர்கஶ் ச ப்ரதிஸர்கஶ் ச வம்ஶோ மந்வந்தராணி ச । வம்ஶாநுசரிதம் சேதி புராணம் பஞ்ச-லக்ஷணம் ।” இதி । மஹத்-புராணம் அல்பம் சேதி வ்யவஸ்தயா யத்ர தஶாபி லக்ஷணாநி ப்ரு’தக் ப்ரு’தங் நிரூப்யந்தே தந் மஹா-புராணம் । யத்ர த்வ் அந்யேஷாம் பஞ்சஸ்வ் ஏவாந்தர்பாவஸ்ய விவக்ஷா தத் அல்பம் இதி வ்யவஸ்தயேத்ய் அர்தஃ ।
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **போஷணம் ததநுக்ரஹஃ இதி பூர்வலக்ஷிதம் போஷணமேவாத்ர ரக்ஷாஶப்தேநோச்யதே, தாம் வ்யாசஷ்டே ॥ இத்ய் அர்தஃ இதி—அந்தர்பாவஸ் து ஸ்வபுத்த்யைவ ஸர்கே ரக்ஷாயாஃ, ப்ரதிஸர்கே ஸம்ஸ்தாயா இத்யேவம் ரீத்யா யதாயதமநுஸந்தேயம் இதி வம்ஶவம்ஶாநுசரிதயோரீஶகதாயாமந்தர்பாவம் இதி பாவஃ ॥௯-௧௦॥
———————————————————————————————————————
**ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : **ஸர்கோऽஸ்யேத்ய் ஆதிகம் த்விதீய-ஸ்கந்த [பா।பு। ௨.௧௦.௧-௭] ஏவ வ்யாக்யாதம் । அஸ்ய ஶ்ரீ-பாகவதஸ்ய மஹா-புராணத்வ-வ்யஞ்ஜக-லக்ஷணம் ப்ரகாராந்தரேண ச வதந்ந் அபி தஸ்யைவாஶ்ரயத்வம் ஆஹ த்வயேந—ஸர்க இதி । அந்தராணி மந்வந்தராணி । பஞ்ச-விதம்—
ஸர்கஶ் ச ப்ரதிஸர்கஶ் ச வம்ஶோ மந்வந்தராணி ச ।
வம்ஶாநுசரிதம் சேதி புராணம் பஞ்ச-லக்ஷணம் ॥ இதி கேசித் வதந்தி ॥
ஸ ச மத-பேதோ மஹத்-அல்ப-வ்யவஸ்தயா மஹா-புராணம் அல்ப-புராணம் இதி பிந்நாதிகரணத்வேந । யத்யபி விஷ்ணு-புராணாதாவ் அபி தஶாபி தாநி லக்ஷ்யந்தே, ததாபி பஞ்சாநாம் ஏவ ப்ராதாந்யேநோக்தத்வாத் அல்பத்வம் । அத்ர தஶாநாம் அர்தாநாம் ஸ்கந்தேஷு யதா-க்ரமம் ப்ரவேஶோ ந விவக்ஷிதஃ, தேஷாம் த்வாதஶ-ஸங்க்யத்வாத் । த்விதீய-ஸ்கந்தோக்தாநாம் தேஷாம் த்ரு’தீயாதிஷு யதா-ஸங்க்யம் ந ஸமாவேஶஃ । நிரோதாதீநாம் தஶமாதிஷ்வ் அஷ்டம-வர்ஜம் । அந்யேஷாம் அப்ய் அந்யேஷு யதோக்த-லக்ஷணதயா ஸமாவேஶநாஶக்யத்வாத் ஏவ । தத் உக்தம் ஶ்ரீ-ஸ்வாமிபிர் ஏவ—
தஶமே க்ரு’ஷ்ண-ஸத்-கீர்தி-விதாநாயோபவர்ண்யதே ।
தர்ம-க்லாநி-நிமித்தஸ் து நிரோதோ துஷ்ட-பூபுஜாம் ।
ப்ராக்ரு’தாதி-சதுர்தா யோ நிரோதஃ ஸ து வர்ணிதஃ ॥ இதி ।
அதோऽத்ர ஸ்கந்தே ஶ்ரீ-க்ரு’ஷ்ண-ரூபஸ்யாஶ்ரயஸ்யைவ வர்ணந-ப்ராதாந்யம் தைர் விவக்ஷிதம் । உக்தம் ச ஸ்வயம் ஏவ—தஶமே தஶமம் லக்ஷ்யம் ஆஶ்ரிதாஶ்ரய-விக்ரஹம் இதி । ஏவம் அந்யத்ராப்ய் உந்நேயம் । அதஃ ப்ராயஶஃ ஸர்வேऽர்தாஃ ஸர்வேஷ்வ் ஏவ ஸ்கந்தேஷு குணத்வேந வா முக்யத்வேந வா நிரூப்யந்த இத்ய் ஏவ தேஷாம் அபிமதம் । ஶ்ருதேநார்தேந சாஞ்ஜஸா [பா।பு। ௨.௧௦.௨] இத்ய் அத்ர ச ததைவ ப்ரதிபந்நம் ஸர்வத்ர தத்-தத்-ஸம்பவாத் । ததஶ் ச ப்ரதம-த்விதீயயோர் அபி மஹா-புராணதாயாம் ப்ரவேஶஃ ஸ்யாத் । தஸ்மாத் க்ரமோ ந க்ரு’ஹீதஃ ॥௯-௧௦॥ [தத்த்வ-ஸந்தர்பஃ ௬௧]
———————————————————————————————————————
விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : கேசித் பஞ்ச-விதம் இதி ।
ஸர்கஶ் ச ப்ரதிஸர்கஶ் ச வம்ஶோ மந்வந்தராணி ச ।
வம்ஶாநுசரிதம் சேதி புராணம் பஞ்ச-லக்ஷணம் ॥ இதி ।
மஹத் அல்பம் சேதி வ்யவஸ்தயா யத்ர தஶாபி லக்ஷணாநி ப்ரு’தங் நிரூப்யந்தே தந் மஹா-புராணம், யத்ர த்வ் அந்யேஷாம் பஞ்சஸ்வ் அந்தர்பாவோ விவக்ஷிதஸ் தத் அல்பம் இதி வ்யவஸ்தயேத்ய் அர்தஃ ॥௯-௧௦॥॥।॥ ௧௨.௭.௧௧ ॥
அவ்யாக்ரு’த-குண-க்ஷோபாந் மஹதஸ் த்ரி-வ்ரு’தோऽஹமஃ ।
பூத-ஸூக்ஷ்மேந்த்ரியார்தாநாம் ஸம்பவஃ ஸர்க உச்யதே ॥
**ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : **ஸர்காதி-லக்ஷணாநி வ்யாசஷ்டே, அவ்யாக்ரு’தேத்ய்-ஆதிநா । அவ்யாக்ரு’தஸ்ய ப்ரதாநஸ்ய குணாநாம் க்ஷோபாத்யோ மஹாம்ஸ் தஸ்மாத் யஸ் த்ரி-வ்ரு’த்-அஹங்காரஸ் தஸ்மாத் பூத-மாத்ராணாம் ஸுக்ஷ்மாணாம் இந்த்ரியாணாம் ச தத்-அர்தாநாம் ச ஸ்தூலாநாம் தேவதாநாம் ச ஸம்பவஃ ஸர்கஃ காரண-ஸ்ரு’ஷ்டி-ஸர்க இத்ய் அர்தஃ । உச்யத இதி யதாऽபேக்ஷம் உத்தரத்ராப்ய் அநுஷங்கஃ ।
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **இத்ய் அர்த இதி—விஸர்கஸ்ய ப்ரு’தகுபாதாநாத்ஸர்கபதேந காரணஸ்ரு’ஷ்டிரேவாத்ர ஜ்ஞேயேதி பாவஃ ॥௧௧॥
———————————————————————————————————————
**ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : **அத ஸர்காதீநாம் லக்ஷணம் ஆஹ—அவ்யாக்ரு’தேதி । ப்ரதாந-குண-க்ஷோபாந் மஹாந், தஸ்மாத் த்ரிகுணோऽஹங்காரஃ । தஸ்மாத் பூத-மாத்ராணாம் பூத-ஸூக்ஷ்மாணாம் இந்த்ரியாணாம் ச, ஸ்தூல-பூதாநாம் ச, தத்-உபலக்ஷித-தத்-தேவதாநாம் ச ஸம்பவஃ ஸர்கஃ । காரண-ஸ்ரு’ஷ்டிஃ ஸர்க இத்ய் அர்தஃ ॥௧௧॥ [தத்த்வ-ஸந்தர்பஃ ௬௨]
———————————————————————————————————————
விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : அத்ர ஸர்கம் வ்யாசஷ்டே । அவ்யாக்ரு’தஸ்ய ப்ரதாநஸ்ய குணாநாம் க்ஷோபாத் யோ மஹாந் தஸ்மாத் । யஸ் த்ரி-ப்ரு’ஹத்-அஹங்கார்ஸ் தஸ்மாத் பூத-மாத்ராதீநாம் ஸம்பவஃ ஸர்கஃ । அத்ரார்த-ஶப்தேந தேவதா ஜ்ஞேயாஃ । காரண-ஸ்ரு’ஷ்டிஃ ஸர்க இத்ய் அர்தஃ । உச்யத இதி யதாபேக்ஷம் உத்தரத்ராப்ய் ஆநுஷங்கஃ ॥௧௧॥॥।॥ ௧௨.௭.௧௨ ॥
புருஷாநுக்ரு’ஹீதாநாம் ஏதேஷாம் வாஸநா-மயஃ ।
விஸர்கோऽயம் ஸமாஹாரோ பீஜாத் பீஜம் சராசரம் ॥
ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : விஸர்கம் வ்யாசஷ்டே । புருஷேணேஶ்வரேணாநுக்ரு’ஹீதாநாம் ஏதேஷாம் மஹத்-ஆதீநாம் । பூர்வ-கர்ம-வாஸநா-ப்ரதாநோऽயம் ஸமாஹாரஃ கார்ய-பூதஶ் சராசர-ப்ராணி-ரூபோ பீஜாத் பீஜம் இவ ப்ரவாஹாபந்நோ விஸர்க உச்யதே இத்ய் அர்தஃ ॥௧௨॥
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **இத்ய் அர்த இதி—விஶிஷ்டஃ ஸர்கோ விஸர்க இதி பாவஃ ॥௧௨॥
———————————————————————————————————————
**ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : **புருஷேதி । புருஷஃ பரமாத்மா । ஏதேஷாம் மஹத்-ஆதீநாம், ஜீவஸ்ய பூர்வ-கர்ம-வாஸநா-ப்ரதாநோऽயம் ஸமாஹாரஃ । கார்ய-பூதஶ் சராசர-ப்ராணி-ரூபோ பீஜாத் பீஜம் இவ ப்ரவாஹாபந்நோ விஸர்க உச்யதே । வ்யஷ்டி-ஸ்ரு’ஷ்டி-விஸர்க இத்ய் அர்தஃ । அநேநோதிர் அப்ய் உக்தா ॥௧௨॥ [தத்த்வ-ஸந்தர்பஃ ௬௨]
———————————————————————————————————————
விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : விஸர்கம் வ்யாசஷ்டே । புருஷேணேஶ்வரேணாநுக்ரு’ஹீதாநாம் ஏதேஷாம் யஃ ஸமாஹாரஃ கார்ய-பூதஃ ஸமஷ்டி-வ்யஷ்டி-ஜீவோபாதிரூபஃ । கீத்ரு’ஶஃ ? வாஸநா-மயஃ ஸதஸத்-வாஸநா-ப்ரதாநஃ ஸ விஸர்கஃ । தத்ர சராசரம் ஜங்கம-ஸ்தாவராத்மகம் ஜகத் இதம் பீஜாத் பீஜம் இவ ப்ரவாஹாபந்நம் பவதி । ஊதயஃ கர்ம-வாஸநா இதி பூர்வ-லக்ஷிதா யா ஊதிஃ ஸாத்ர விஸர்க ஏவாந்தர்பாவிதா ॥௧௨॥॥।॥ ௧௨.௭.௧௩ ॥
வ்ரு’த்திர் பூதாநி பூதாநாம் சராணாம் அசராணி ச ।
க்ரு’தா ஸ்வேந ந்ரு’ணாம் தத்ர காமாச் சோதநயாபி வா ॥
**ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : **சராணாம் பூதாநாம் ஸாமாந்யதோऽசராணி, ச-காராச் சராணி ச வ்ரு’த்திஃ । தத்ர ந்ரூ’ணாம் ஸ்வேந ஸ்வபாவேந காமாச் சோதநயாபி வா யா நியதா வ்ரு’த்திர் ஜீவிகா க்ரு’தா, ஸா வ்ரு’த்திர் உச்யத இத்ய் அர்தஃ ॥௧௩॥
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **தத்ர ஸர்வஜீவேஷு । ஸ்வபாவேந ப்ரீஹ்யாதீநி காமநயா, பலாதீநி சோதநயா, விதிநா புரோடாஶாதீநி । இத்ய் அர்த இதி—ந து ஸாமாந்யதோऽபக்ஷ்யபக்ஷணமபீதி பாவஃ । தத்ர காம்யா வ்ரு’த்திர்கார்ஹ்யா, மாம்ஸாஶநலஶுநபலாட்வாதிஷ்வ் அபி தத்குணஶ்ரவணேந காமநோத்பத்தேஃ ॥௧௩॥
———————————————————————————————————————
**ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : **வ்ரு’த்திர் இதி । சராணாம் பூதாநாம் ஸாமாந்யதோऽசராணி, ச-காராச் சராணி ச, காமாத் வ்ரு’த்திஃ । தத்ர து ந்ரூ’ணாம் ஸ்வேந ஸ்வபாவேந காமாச் சோதநயாபி வா யா நியதா வ்ரு’த்திர் ஜீவிகா க்ரு’தா, ஸா வ்ரு’த்திர் உச்யத இத்ய் அர்தஃ ॥௧௩॥ [தத்த்வ-ஸந்தர்பஃ ௬௨]
———————————————————————————————————————
விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : பூர்வோக்தம் ஸ்தாநம் பாலநம் ஏவாத்ர வ்ரு’த்தி-ஶப்தேநோச்யதே । தாம் வ்யாசஷ்டே வ்ரு’த்திர் இதி । சராணாம் பூதாநாம் ஸாமாந்யதோऽசராணி ச காமாத் வ்ரு’த்திஃ । தத்ர ந்ரூ’ணாம் ஸ்வேந ஸ்வபாவேந காமாச் சோதநயாபி வா யா நியதா வ்ரு’த்திர் ஜீவிகா க்ரு’தா, ஸா வ்ரு’த்திர் உச்யத இத்ய் அர்தஃ । தேஷாம் சராசராணாஸ் த்வ் ஆஶ்ரயஃ ஸர்வைவ ப்ரு’த்வீதி வ்ரு’த்தி-ப்ரஸங்க ஏவ பூகோஅச-சக்ரம் பஞ்சம-ஸ்கந்தே நிரூபிதம் ॥௧௩॥॥।॥ ௧௨.௭.௧௪ ॥
ரக்ஷாச்யுதாவதாரேஹா விஶ்வஸ்யாநு யுகே யுகே ।
திர்யங்-மர்த்யர்ஷி-தேவேஷு ஹந்யந்தே யைஸ் த்ரயீ-த்விஷஃ ॥
ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : திர்யங்-மர்த்யர்ஷி-தேவேஷு யேऽச்யுதாவதாராஸ் தேஷாம் ஈஹா லீலா ஸா விஶ்வஸ்ய ரக்ஷோऽச்யுத இத்ய் அர்தஃ । யைர் அவதாரைர் இதி ஸமாஸாந் நிஷ்க்ரு’ஷ்ய கதஞ்சித் ஸம்பந்தஃ । த்ரயீ-த்விஷோ தைத்யாஃ ॥௧௪॥
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **இத்ய் அர்த இதி—ந து கவாஶ்வாதிரக்ஷணமாத்ரம் ஏவ ரக்ஷாபதார்த இதி பாவஃ । அவதாரேஹாऽவதாரகாரணம் ஸைவ ரக்ஷா । குத இத்யத ஆஹ—யைர் இதி । ஸமாஸாந்நிஷ்க்ரு’த்ய கதஞ்சிதகத்யா । யதா—பீஷ்மத்ரோணப்ரமுகதஃ ஸர்வேஷாம் ச மஹீக்ஷிதாம் இத்யத்ர ப்ரமுகத இத்யஸ்ய விவக்ஷாவஶாந்மஹீக்ஷிதாமித்யநேந ஸம்பந்தஸ் தத்வதத்ராபி । யத் வா, யஸ்யைதே ராஜமாதங்காஸ் தஸ்யைவைதே துரங்கமாஃ இதி புத்திஸ்தக்ராஹகத்வம் அபி த்யதாதீநாம் இதி ஜ்ஞேயம் । ஹந்யத இதி—துஷ்டநிக்ரஹாத்ஸ்வபக்தரக்ஷணம் ஏவ ரக்ஷேத்யாகதம் । உபலக்ஷணமேததந்யதாபி மஹாபயாத்ஸ்வபக்தரக்ஷணம் ரக்ஷோச்யதேऽத ஏவ ஷஷ்டேऽஜாமிலாதிபக்தாநாம் ரக்ஷோக்தா ॥௧௪॥
———————————————————————————————————————
**ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : **ரக்ஷேதி । யைர் அவதாரைஃ । அநேநேஶ-கதா । ஸ்தாநம் போஷணம் சேதி த்ரயம் உக்தம் ॥௧௪॥ [தத்த்வ-ஸந்தர்பஃ ௬௨]
———————————————————————————————————————
**விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : **போஷணம் தத்-அநுக்ரஹ இதி பூர்வ-லக்ஷிதம் போஷணம் ஏவாத்ர ரக்ஷா-ஶப்தேநோச்யதே । தாம் வ்யாசஷ்டே ரக்ஷேதி । திர்யக்-ஆதிஷு யாச்யுதஸ்யாவதாரேஹா அவதார-காரணம் ஸைவ ரக்ஷா, குத இத்ய் அத ஆஹ யைர் அவதாரைஸ் த்ரயீ-த்விஷோ ஹந்யந்தே இத்ய் அதோ துஷ்ட-நிக்ரஹாத் ஸ்வபக்த-ரக்ஷணம் ஏவ ரக்ஷேத்ய் அர்த ஆயாதஃ । உபலக்ஷணம் ஏதத் அந்யதாபி மஹா-பயாத் ஸ்வபக்த-ரக்ஷணம் ரக்ஷோச்யதே । அத ஏவ ஷஷ்டேऽஜாமிலாதி-பக்தாநாம் ரக்ஷோக்தா ॥௧௪॥॥।॥ ௧௨.௭.௧௫ ॥
மந்வந்தரம் மநுர் தேவா மநு-புத்ராஃ ஸுரேஶ்வராஃ ।
ரு’ஷயோऽம்ஶாவதாராஶ் ச ஹரேஃ ஷட்-விதம் உச்யதே ॥
ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : ஷட்-விதம் மந்வந்தரம் உச்யதே । ஷட்விதத்வம் ஏவாஹ—மநுர் இதி ।மந்வாதயஃ ஷட் ஏதே வர்காஃ ஸ்வ-ஸ்வாதிகாரேண, யதா ப்ரவர்தந்தே தந் மந்வந்தரம் இத்ய் அர்தஃ ॥௧௫॥
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **இத்ய் அர்த இதி—ஏஷாம் ப்ரவ்ரு’த்திகால ஏவ மந்வந்தரம் இதி பாவஃ ॥௧௫॥
———————————————————————————————————————
**ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : **மந்வந்தரம் இதி । மந்வ்-ஆத்ய்-ஆசரண-கதநேந ஸத்-தர்ம ஏவாத்ர விவக்ஷித இத்ய் அர்தஃ । ததஶ் ச ப்ராக்தந-க்ரந்தேநைகார்த்யம் ॥௧௫॥ [தத்த்வ-ஸந்தர்பஃ ௬௨]
———————————————————————————————————————
**விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : **மந்வந்தராணி ஸத்-தர்ம இதி பூர்வ-லக்ஷிதம் । மந்வந்தரம் வ்யாசஷ்டே மந்வந்தரம் இதி । விதததி ஸ்வ-ஸ்வ-க்ரு’த்யம் குர்வந்தீதி விதா மந்வாதயஸ் தே ஷட், யத்ர தத் ஷட்-விதம் இத்ய் அர்தஃ । மந்வாதயஃ ஷட் ஸ்வ-ஸ்வாதிகாரேண, யத்ர ப்ரவர்தந்தே தந் மந்வந்தரம் இத்ய் அர்தஃ ॥௧௫॥॥।॥ ௧௨.௭.௧௬ ॥
ராஜ்ஞாம் ப்ரஹ்ம-ப்ரஸூதாநாம் வம்ஶஸ் த்ரை-காலிகோऽந்வயஃ ।
வம்ஶாநுசரிதம் தேஷாம் வ்ரு’த்தம் வம்ஶ-தராஶ் ச யே ॥
ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : வம்ஶம் ஆஹ—ராஜ்ஞாம் இதி । ப்ரஹ்மணஃ ஸகாஶாத் ப்ரஸூதிர் யேஷாம் ஶுத்தாநாம் இத்ய் அர்தஃ । தேஸாம் அந்வயோ வம்ஶஃ । தேஷாம் வ்ரு’த்தம் । யே ச தத்-வம்ஶதராஸ் தேஷாம் ச வ்ரு’த்தம் வம்ஶாநுசரிதம் உச்யதே ॥௧௬॥
———————————————————————————————————————
வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : இத்ய் அர்த இதி—இதம் சகாரேண ஜ்ஞேயம் இதி பாவஃ । வ்ரு’த்தம் ஶீலம் । தத்வம்ஶதராஃ ப்ரியவ்ரதத்ருவப்ரு’த்வாதயஃ ॥௧௬॥
———————————————————————————————————————
**ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : **ப்ரஹ்ம-ப்ரஸூதாநாம் ப்ரஹ்மத ஆரப்தாநாம் இத்ய் அர்தஃ । தேஷாம் ராஜ்ஞாம் யே ச வம்ஶ-தராஸ் தேஷாம் வ்ரு’த்தம் வம்ஶ்யாநுசரிதம் ॥௧௬॥ [தத்த்வ-ஸந்தர்பஃ ௬௨]
———————————————————————————————————————
**விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : **வம்ஶம் வ்யாசஷ்டே—ராஜ்ஞாம் இதி । ப்ரஹ்மணஃ ஸகாஶாத் ப்ரஸூதிர் யேஷாம் தேஷாம் அந்வயோ வம்ஶஃ । வம்ஶாநுசரிதம் வ்யாசஷ்டே—தேஷாம் மத்யே யே வம்ஶ-தராஃ ப்ரஸித்தாஃ ப்ரியவ்ரத-த்ருவ-ப்ரு’த்வ்-ஆதயஸ் தேஷாம் வ்ரு’த்தம் சரித்ரம் வம்ஶாநுசரிதம் உச்யதே । ஏதத்-த்வயம் பூர்வம் ஈஶாநுகதாயாம் ஏவாந்தர்பாவிதம் ॥௧௬॥॥।॥ ௧௨.௭.௧௭ ॥
நைமித்திகஃ ப்ராக்ரு’திகோ நித்ய ஆத்யந்திகோ லயஃ ।
ஸம்ஸ்தேதி கவிபிஃ ப்ரோக்தஶ் சதுர்தாஸ்ய ஸ்வபாவதஃ ॥
**ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : **அஸ்ய விஶ்வஸ்ய । ஸ்வபாவதோ மாயாதோ நிஷ்பந்நஸ்ய । யத் வா, மாயாதோ யஶ் சதுர்-விதோ லய இதி ॥௧௭॥
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **ஸ்வஸ்யைவ ஶக்திரூபேண பவநம் ஸ்வபாவோ மாயா ந கேவலம் மாயாதோ லய ஏவ கிந்து ப்ரலயோऽபீத்ய் ஆஹ—யத்வேதி । அவ்யக்தாதீநி பூதாநி வ்யக்தமத்யாநி பாரத । அவ்யக்தாநிதநாந்யேவ இதி ஶ்ரீமுகோக்தேஃ ॥௧௭॥
———————————————————————————————————————
**ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : **அஸ்ய பரமேஶ்வரஸ்ய । ஸ்வபாவதோ மாயாக்ய-ஸ்வாபாவிக-ஶக்திதஃ । ஆத்யந்திக இத்ய் அநேந முக்திர் அப்ய் அத்ர ப்ரவேஶிதா ॥௧௭॥ [தத்த்வ-ஸந்தர்பஃ ௬௩]
———————————————————————————————————————
விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : பூர்வோக்த-நிரோத-ஶப்த-வாச்யாம் ஸம்ஸ்தாம் வ்யாசஷ்டே । நைமித்திக இதி । அஸ்ய விஶ்வஸ்ய ஸ்வபாவதஃ ஸ்வஸ்ய பாவேஷு காரணேஷு ப்ரு’திவ்ய்-ஆதி-தத்த்வேஷு க்ரமேண லயஃ ஸம்ஸ்தோச்யதே ॥௧௭॥॥।॥ ௧௨.௭.௧௮ ॥
ஹேதுர் ஜீவோऽஸ்ய ஸர்காதேர் அவித்யா-கர்ம-காரகஃ ।
யம் சாநுஶாயிநம் ப்ராஹுர் அவ்யாக்ரு’தம் உதாபரே ॥
ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : அஸ்ய ஜகதஃ ஸர்காதேர் ஹேதுர் நிமித்தம் ஜீவஃ, ஸோऽத்ர ஹேதுர் உச்யத இத்ய் அர்தஃ । தஸ்ய நிமித்ததாம் ஆஹ—அவித்யயா கர்ம-காரகஃ கர்ம-கர்தா । ஜீவாத்ரு’ஷ்ட-ப்ரயுக்தத்வாத் விஶ்வ-ஸர்காதேஃ, ஸ து தத்ர ஹேதுர் இத்ய் அர்தஃ । நந்வ் அநுஶயீ நிமித்தம் இதி கேசித், அவ்யாக்ரு’தம் இத்ய் அபரே, தத்ராஹ—யம் இதி । சைதந்ய-ப்ராதாந்யேநாநுஶயிநம், உபாதி-ப்ராதாந்ய-விவக்ஷயாவ்யாக்ரு’தம் ॥௧௮॥
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **இத்ய் அர்த இதி—ஜீவ ஏவ ஸ்வகர்மத்வாரா ஸ்ரு’ஷ்டிகாரணம் இதி பாவஃ । தஸ்ய ஜீவஸ்ய । இத்ய் அர்த இதி— ஜீவஸமுதாயஸுகதுஃகப்ராப்தயே தம் ஹேதும் க்ரு’த்வா ஜகதஃ ஸ்ரு’ஷ்ட்யாதிகமஸ்தீதி பாவஃ । அத்ராஶங்கதே—நந்வ் இதி । யம் ஜீவம் । உபாதிஃ ப்ரக்ரு’திஃ । சக்ரவர்திகாரஸ்து—அஸ்ய ஸர்காதேஜீவஃ காரணம் ஸ சாவித்யயா கர்ம கர்தா ஜீவார்தம் ஏவ பகவதா விஶ்வஸ்ய க்ரு’தத்வாஜ்ஜீவோ நிமித்தம் இதி பாவஃ । அத ஏவ யமநுஶயிநம் மாயிகோபாதிமநுஶயாநம் மாயிகஶரீரவரமேவைகே ப்ராஹுஃ । அபரபக்தாஸ்து—ஆவித்யககர்மகர்தாரம் ஜீவம் ஸாதுஸங்கவஶாத்பக்திமார்கஸ்தத்வே ஸதி அவ்யாக்ரு’தம் சிந்மயபார்ஷதஶரீரவந்தமப்யாஹுஃ । அப்யர்தே உத் ஶப்தஃ । தத்-உக்தம் நாரதேந—ஶுத்தாம் பாகவதீ தநும் । ஆரப்தகர்மநிர்வாணோ ந்யபதத்பாஞ்சபௌதிகஃ இதி । வேதஸ்தவாரம்பேபி—
புத்தீந்த்ரியமநஃப்ராணாஞ்ஜநாநாமஸ்ரு’ஜத்ப்ரபுஃ ।
மாத்ரார்தம் ச பவார்தஶ் ச ஆத்மநே கல்பநாய ச ॥ இதி ।
ஆத்மநேऽகல்பநாய புத்தீந்த்ரியமநஃப்ராணாந்ஸம்ப்ராபயிதும் இதி தத்ரார்தஃ । ஏதந்மத ஏவ நவமம் லக்ஷணம் பூர்வத்ரோக்தம் । முக்திர்ஹித்வாந்யதா ரூபம் ஸ்வரூபேண வ்யவஸ்திதிஃ இதி விஶேஷேண சித்தநஶரீரத்வேநாவஸ்திதிர் இதி தத்ர வ்யாக்யேதி விஶ்வநாதஃ ॥௧௮॥
———————————————————————————————————————
ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : ஹேதுர் நிமித்தம் । அஸ்ய விஶ்வஸ்ய । யதோऽயம் அவித்யயா கர்ம-காரகஃ । யம் ஏவ ஹேதும் கேசிச் சைதந்ய-ப்ராதாநேந்ஆநுஶயிநம் கர்ம-வாஸநா-யுக்தம் ஜீவம் ப்ராஹுஃ । அபரே உபாதி-ப்ராதாந்யேந்ஆவ்யாக்ரு’தம் ப்ரதாநம் ॥௧௮॥ [தத்த்வ-ஸந்தர்ப ௬௩]
———————————————————————————————————————
விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : ஹேதும் வ்யாசஷ்டே—அஸ்ய ஜகதஃ ஸர்காதேர் ஹேதுர் நிமித்தம் ஜீவஃ । ஸ சாவித்யா-கர்ம-காரகஃ அவித்யயா கர்ம-கர்தா । ஜீவார்தம் ஏவ பகவதா விஶ்வஸ்ய ஸர்காதேஃ க்ரு’தத்வாஜ் ஜீவோ நிமித்தம் இதி பாவஃ । அத ஏவ யம் அநுஶயிநம் மாயிகோபாதிம் அநுஶயாநம் மாயிக-ஶரீரவந்தம் ஏவைகே ப்ராஹுஃ । அபரே பக்தாஸ் து ஆவித்யக-கர்ம-கர்தாரம் ஜீவம் ஸாது-ஸங்க-வஶாத் பக்தி-மார்க-ஸ்தத்வே ஸதி அவ்யாக்ரு’தம் அப்ராக்ரு’தம் சிந்மய-பார்ஷத-ஶரீரவந்தம் அபி ப்ராஹுஃ । அப்ய்-அர்தே உத-ஶப்தஃ ।
யத் உக்தம் நாரதேந—
ப்ரயுஜ்யமாநே மயி தாம் ஶுத்தாம் பாகவதீம் தநும் ।
ஆரப்த-கர்ம-நிர்வாணோ ந்யபதத் பாஞ்ச-பௌதிகஃ ॥ [பா।பு। ௧.௬.௨௯] இதி ।
அத ஏவோக்தம் வேத-ஸ்தவாரம்பே—
புத்தீந்த்ரிய-மநஃ-ப்ராணாந் ஜநாநாம் அஸ்ரு’ஜத் ப்ரபுஃ ।
மாத்ரார்தம் ச பவார்தம் ச ஆத்மநேऽகல்பநாய ச ॥ [பா।பு। ௧௦.௮௭.௨] இதி ।
ஆத்மநே கல்பநாய புத்தீந்த்ரிய-மநஃ-ப்ராணாந் ஸம்ப்ராபயிதும் இதி தத்ரார்தஃ । ஏதந்-மத ஏவ நவமம் லக்ஷணம் பூர்வத்ரோக்தம்—முக்திர் ஹித்வாந்யதா-ரூபம் [பா।பு। ௨.௧௦.௬] இதி விஶேஷேண சித்-கந-ஶரீரத்வேநாவஸ்திதிர் இதி தத்ர வ்யாக்யா ॥௧௮॥॥।॥ ௧௨.௭.௧௯ ॥
வ்யதிரேகாந்வயோ யஸ்ய ஜாக்ரத்-ஸ்வப்ந-ஸுஷுப்திஷு ।
மாயா-மயேஷு தத் ப்ரஹ்ம ஜீவ-வ்ரு’த்திஷ்வ் அபாஶ்ரயஃ ॥
ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : அபாஶ்ரயம் ஆஹ—வ்யதிரேகேதி । ஜாக்ரத்-ஆதிஷ்வ் அவஸ்தாஸு ஜீவதயா வர்தந்த இதி ஜீவ-வ்ரு’த்தயோ விஶ்வ-தைஜஸ-ப்ராஜ்ஞாஸ் தேஷு மாயா-மயேஷு ஸாக்ஷிதயாந்வயஃ ஸமாத்ய்-ஆதௌ ச வ்யதிரேகோ யஸ்ய தத் ப்ரஹ்ம ஸம்ஸார-ப்ரதீதி-பாதயோர் அதிஷ்டாநாவதி-பூதம் அபாஶ்ரய உச்யத இத்ய் அர்தஃ ॥௧௯॥
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **ஸமாத்யாஹாவிதாதிநா மூர்சாக்ரஹஃ । ஸமாதௌ ஸ்வரூபாவஸ்தாநேந மூர்சாயாம் ப்ரதீத்யபாவேந ச வ்யதிரேகஃ ॥௧௯॥
———————————————————————————————————————
**ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : **ஶ்ரீ-பாதராயண-ஸமாதி-லப்தார்த-விரோதாத் அத்ர ச ஜீவ-ஶுத்த-ஸ்வரூபம் ஏவாஶ்ரயத்வேந ந வ்யாக்யாயதே, கிந்த்வ் அயம் ஏவார்தஃ—ஜாக்ரத்-ஆதிஷ்வ் அவஸ்தாஸு, மாயா-மயேஷு மாயா-ஶக்தி-கல்பிதேஷு மஹத்-ஆதி-த்ரவ்யேஷு ச ஜீவ-வ்ரு’த்திஷு ஶுத்த-ஜீவ-ஸ்வரூபாஸு ஸ்வ-ஶக்தி-வ்ரு’த்திஷு ச கேவல-ஸ்வரூபேண வ்யதிரேகஃ பரம-ஸாக்ஷிதயாந்வயஶ் ச யஸ்ய, தத் ப்ரஹ்ம சாபாஶ்ரய உச்யதே । தஸ்மாத் அபக்ரு’ஷ்டாநாம் அந்யேஷாம் ஸமஸ்தாநாம் ஆஶ்ரய இத்ய் அர்தஃ । ஜீவாநாம் வ்ரு’த்திஷு—ஶுத்த-ஸ்வரூபதயா ஸோபாதிதயா ச வர்தநேஷு ஸ்திதிஷ்வ் அபாஶ்ரயஃ ஸர்வம் அதிக்ரம்யாஶ்ரய இத்ய் அர்தஃ । அப இத்ய் ஏதத் கலு வர்ஜநே, வர்ஜநம் சாதிக்ரமே பர்யவஸ்யதீதி ।_।_௧௯॥ [தத்த்வ-ஸந்தர்ப ௬௩]
———————————————————————————————————————
**விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : **அபாஶ்ரயம் வ்யாசஷ்டே—வ்யதிரேகேதி । ஜாக்ரத்-ஸ்வப்ந-ஸுஷுப்திஷ்வ் அவஸ்தாஸு । ததா மாயா-மயேஷு ஸர்வேஷ்வ் ஏவ பதார்தேஷு யஸ்ய ஹேதுதயா அந்வயஃ । தேப்யோ வ்யதிரேகஶ் ச । தத் ப்ரஹ்ம அபாஶ்ரய உச்யதே ॥௧௯॥॥।॥ ௧௨.௭.௨௦-௨௧ ॥
பதார்தேஷு யதா த்ரவ்யம் ஸந்-மாத்ரம் ரூப-நாமஸு ।
பீஜாதி-பஞ்சதாந்தாஸு ஹ்ய் அவஸ்தாஸு யுதாயுதம் ॥
விரமேத யதா சித்தம் ஹித்வா வ்ரு’த்தி-த்ரயம் ஸ்வயம் ।
யோகேந வா ததாத்மாநம் வேதேஹாய நிவர்ததே ॥
ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : ஏதத் ஏவ ஸத்ரு’ஷ்டாந்தம் ப்ரபஞ்சயதி—பதார்தேஷு கடாதிஷு த்ரவ்யம் ம்ரு’த்-ஆதி யதா யுதம் அந்விதம் அயுதம் ச பஹிர் அப்ய் அவஸ்தாநாத் । ரூப-நாமஸு ச ஸந்-மாத்ரம் ஸத்தா-மாத்ரம் யதா । ஏவம் பீஜம் கர்பாதாநம் ஆதிர் யாஸாம் பஞ்சதாந்தோ யாஸாம் தாஸு தேஹாவஸ்தாஸு நவஸ்வ் அப்ய் அதிஷ்டாநத்வேந ஸாக்ஷித்வேந ச யுதம் அயுதம் ச யத் தத் அபாஶ்ரய இதி ॥௨௦॥
ஏவம் தஶாபி லக்ஷணாநி வ்யாக்யாய—தஶமஸ்ய விஷுத்த்ய்-அர்தம் நவாநாம் இஹ லக்ஷணம் । வர்ணயந்தி மஹாத்மநஃ [பா।பு। ௨.௧௦.௨] இதி யத் உக்தம், தத் ஆஹ—விரமேதேதி । யதா ஸர்காதீநாம் மாயாமயத்வாநுஸந்தாநேந வாமதேவாதேர் இவ ஸ்வயம் ஏவ சித்தம் விரமேத । இஹைவாநுஷ்டிதேந யோகேந வா தேவஹூத்ய்-ஆதிவத் । ததா விக்ஷேபாபாவாத் ஆத்மாநம் வேத । ததா சாவித்யா-நிவ்ரு’த்தேர் ஈஹாயாஃ ஸம்ஸார-ரூபாயா நிவர்தத இத்ய் அர்தஃ ॥௨௧॥
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **ஏதத் ஏவாந்வயவ்யதிரேகத்வம் ஏவ । ரூபநாமஸ்வ் இதி—ஸமீபஸ்தே மேருரயமித்ய் உக்தே மேருரூபே ஸத்தாந்வயஃ, தூரஸ்தேந மேருரித்ய் உக்தே து மேருதர்ஶநாபாவாந்மேருநாம்ந்யேவ ஸத்தாந்வயஃ । யத் வா, ரூபநாமயுக்தேஷு பதார்தேஷ்வ் இதி யோஜ்யம் । நவாவஸ்தாஸ்து—
நிஷேககர்பஜந்மாநி பால்யகைஶோரயௌவநம் ।
வயோமத்யம் ஜரா ம்ரு’த்யுரித்யவஸ்தாஸ்தநோர்நவ ॥
இத்யேகாதஶஸ்கந்தே ஸ்வயம் பகவதைவோக்தாஃ ।
அதிஷ்டாநத்வேந யுதம் ஸாக்ஷித்வேநாயுதம் ॥ வ்ரு’த்தித்ரயம் ஜாக்ரதாதித்ரயம் । வாமதேவ ரு’ஷிவிஶேஷஃ । ஆதிநா தத்தாத்ரேயாதிக்ரஹஃ । த்விதீயாதிநாஸுர்யாதிக்ரஹஃ । இத்ய் அர்த இதி—ஈஹாநிவ்ரு’த்தேர் ஏவ மோக்ஷத்வாத்—
யதா ஸர்வே ப்ரமுச்யந்தே காமா யேऽஸ்ய ஹ்ரு’தி ஶ்ரிதாஃ ।
அத மர்த்யோऽம்ரு’தோऽபவத்யத்ர ப்ரஹ்ம ஸமஶ்நுதே ॥
இதி ஶ்ருதேரயம் பாவஃ ॥௨௦-௨௧॥
———————————————————————————————————————
**ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : **தத் ஏவம் அபாஶ்ரயாபிவ்யக்தி-த்வார-பூதம் ஹேது-ஶப்த-வ்யபதிஷ்டஸ்ய ஜீவஸ்ய ஶுத்த-ஸ்வரூப-ஜ்ஞாநம் ஆஹ த்வாப்யாம்—பதார்தேஷு இதி । ரூப-நாமாத்மகேஷு பதார்தேஷு கடாதிஷு யதா த்ரவ்யம் ப்ரு’திவ்யாதி யுதம் அயுதம் ச பவதி । கார்ய-த்ரு’ஷ்டிம் விநாப்ய் உபலம்பாத்। ததா தந்-மாத்ரம் ஶுத்தம் ஜீவ-சைதந்ய-மாத்ரம் வஸ்து கர்பாதாநாதி-பஞ்சதாந்தாஸு நவஸ்வ் அப்ய் அவஸ்தாஸ்வ் அவித்யயா யுதம் ஸ்வதஸ் த்வ் அயுதம் இதி ஶுத்தம் ஆத்மாநம் இத்தம் ஜ்ஞாத்வா நிர்விண்ணஃ ஸந்ந் அபாஶ்ரயாநுஸந்தாந-யோக்யோ பவதீத்ய் ஆஹ விரமேதேதி । வ்ரு’த்தி-த்ரயம் ஜாக்ரத்-ஸ்வப்ந-ஸுஷுப்தி-ரூபம் । ஆத்மாநம் பரமாத்மாநம் । ஸ்வயம் வாஸுதேவாதேர் இவ மாயாமயத்வாநுஸந்தாநேந தேவ த்யாதேர் இவாநிஷ்டிதேந யோகேந வா । ததஶ் சேஹாயாஸ் தத்-அநுஶீலந-வ்யதிரிக்த-சேஷ்டாயாஃ ॥ [தத்த்வ-ஸந்தர்ப ௬௩]
———————————————————————————————————————
விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : ஏதத் ஏவ ஸ-த்ரு’ஷ்டாந்தம் ப்ரபஞ்சயதி । பதார்தேஷு கடாதிஷு த்ரவ்யம் ம்ரு’தாதி யதா யுதம் அந்விதம், அயுக்தம் ச பஹிர்-அவஸ்தாநாத் । ரூப-நாமஸு வாச்ய-வாசக-வஸ்துஷு யதா தந்-மாத்ரம் கந்தாதிகம் ச । ததைவ பீஜாதி-பஞ்சதாஸ் தாஸு பீஜம் கர்பாதாநம் ஆதிர் யாஸாம் பஞ்சதா அந்தோ யாஸாம் தாஸு தேஹாவஸ்தாஸு அதிஷ்டிதத்வேந ஸாக்ஷித்வேந ச யுதம் அயுதம் ச யத் தத் அபாஶ்ரயஃ ॥௨௦॥
ஏவம் தஶ-லக்ஷணாநி வ்யாக்யாயேதாநீம்—தஶமஸ்ய விஷுத்த்ய்-அர்தம் நவாநாம் இஹ லக்ஷணம் । வர்ணயந்தி மஹாத்மநஃ [பா।பு। ௨.௧௦.௨] இதி யத் உக்தம் தத் ஆஹ—விரமேதேதி । ஜரயத்ய் ஆஶு யா கோஷம் நிகீர்ணம் அநலோ யதா [பா।பு। ௩.௨௫.௩௩] இதி ந்யாயேந கேவலயா ஶ்ரவண-கீர்தநாதி-பக்த்யைவ ஸ்வயம் ஏவ வ்ரு’த்தி-த்ரயம் ஹித்வாசித்தம் ஸ்வயம் ஏவ விரமேத குணேப்யோ விரதம் ஸ்யாத் । பகவச்-சரணாரவிந்தே விஶேஷேண ரமேத வா । யோகேநாஷ்டாங்க-யோகேந வா விரமேத சித்தம் நிர்வாணம் ஸ்யாத், ததா ஆத்மாநம் வேத । பரமாத்மாநம் அநுபவந்தி, ததைவ ஈஹாயா வைஷயிகாத் காமாத் நிவர்ததே ॥௨௧॥॥।॥ ௧௨.௭.௨௨ ॥
ஏவம்-லக்ஷண-லக்ஷ்யாணி புராணாநி புரா-விதஃ ।
முநயோऽஷ்டாதஶ ப்ராஹுஃ க்ஷுல்லகாநி மஹாந்தி ச ॥
**ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : **புராண-விபாக-ப்ரஸ்தாவேந தல்-லக்ஷணாதி-ப்ராஸங்கிகம் உக்த்வா ப்ரஸ்துதம் ஆஹ, ஏவம்-விதைர் லக்ஷணைர் லக்ஷ்யாணி ॥௨௨॥
———————————————————————————————————————
ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ), விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : ந வ்யாக்யாதம்।॥।॥ ௧௨.௭.௨௩-௨௪ ॥
ப்ராஹ்மம் பாத்மம் வைஷ்ணவம் ச ஶைவம் லைங்கம் ஸ-காருடம் ।
நாரதீயம் பாகவதம் ஆக்நேயம் ஸ்காந்த-ஸம்ஜ்ஞிதம் ॥
பவிஷ்யம் ப்ரஹ்ம-வைவர்தம் மார்கண்டேயம் ஸ-வாமநம் ।
வாராஹம் மாத்ஸ்யம் கௌர்மம் ச ப்ரஹ்மாண்டாக்யம் இதி த்ரி-ஷட் ॥
ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : ந வ்யாக்யாதம்।
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **புராவிதஃ அதீதாநாகதவிதோ வ்யாஸாதயோ முநயஃ । க்ஷுல்லகாநி ஶ்லோகஸங்க்யா பரிமிதாநி ந த்வர்ததஃ, காநிசிதர்ததஃ ஶப்ததஃ பலதஶ் ச மஹாந்தி ॥ த்ரிராவ்ரு’த்தாஃ ஷட் த்ரிஷட் । ஶைவே து—
ப்ராஹ்மம் புராணம் தத்ராத்யம் ஸம்ஹிதாயாம் விபூஷிதம் ।
ஶ்லோகாநாம் தஶஸாஹஸ்ரம் நாநா புண்யகதாயுதம் ।
பாத்மம் த்விதீயம் கதிதம் த்ரு’தீயம் வைஷ்ணவம் ஸ்ம்ரு’தம் ।
சதுர்தம் வாயுநா ப்ரோக்தம் வாயவீயம் இதி ஸ்ம்ரு’தம் ।
ததோ பாகவதம் ப்ரோக்தம் பாகத்வயவிபூஷிதம ।
சதுர்பிஃ பர்வபிஃ ப்ரோக்தம் பவிஷ்யம் ததநந்தரம । மார்கண்டேயமதாக்நேயம் நாரதீய ததஃ பரம் ।
தஶமம் ப்ரஹ்மவைவர்தம் லிங்கம் ஏகாதஶம் ஸ்ம்ரு’தம ।
பாகத்வயேந லிங்கம் ச ததோ வாராஹமத்தமம ।
ஸம்யுக்தமஷ்டபிஃ கண்டஃ ஸ்காந்தம் சைவாதிவிஸ்தரம் ।
ததஸ் து வாமநம் கௌர்மம் பாகத்வயவிராஜிதம் ।
மாத்ஸ்யம் ச காருடம் ப்ரோக்தம் ப்ரஹ்மாண்டம் ச ததஃ பரம் ।
பாகத்வயேந கதிதம் ப்ரஹ்மாண்டம் அபி ஶப்திதம் ।
இதம் ப்ரஹ்மபுராணஸ்ய கிலம் ஸௌரமநுத்தமம் ।
ஸம்ஹிதாத்வயஸம்யுக்தம் புண்யம் ஶிவகதாஶ்ரயம் ।
ஆத்யா ஸநத்குமாரோக்தா த்விதீயா ஸூர்யபாஷிதா । இதி ।
கௌர்மே து—அந்யாந்யுபபுராணாநி முநிபிஃ கதிதாந்யபி மாத்ஸ்யே து—
அஷ்டாதஶப்யஸ் து ப்ரு’தக் புராணம் யத் ப்ரத்ரு’ஶ்யதே ।
விஜாநீத்வம் த்விஜஶ்ரேஷ்டாஸ்ததேதேப்யோ விநிர்கதம் ।
பஞ்சாங்கவத்புராணம் ஸ்யாதாக்யாநமிதரத்ஸ்ம்ரு’தம் ।
பாத்மே புராணே யா ப்ரோக்தா நாரஸிம்ஹோபவர்ணநா ।
ததஷ்டாதஶஸாஹஸ்ரம் நாரஸிம்ஹமிஹோச்யதே ।
யச்ச ஸாம்பம் புரஸ்க்ரு’த்ய பவிஷ்யேऽபி கதாநகம் ।
ப்ரோச்யதே தத்புநர்லோகே ஸாம்பம் ஏவ முநீஶ்வரஃ ।
ஏவமாதித்யஸம்ஜ்ஞம் ச தத்ரைவ பரிபாஷிதம் । இதி ஸந்தர்பஃ ॥௨௨-௨௪॥
———————————————————————————————————————
**ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : **ததா ச வாராஹே—
ப்ராஹ்மம் பாத்மம் வைஷ்ணவம் ச ஶைவம் பாகவதம் ததா ।
ததாந்யம் நாரதீயம் ச மார்கண்டேயம் ச ஸப்தமம் ॥
ஆக்நேயம் அஷ்டமம் ப்ரோக்தம் பவிஷ்யம் நவமம் ததா ।
தஶமம் ப்ரஹ்ம-வைவர்தம் லிங்கம் ஏகாதஶம் ததா ॥
வாராஹம் த்வாதஶம் ப்ரோக்தம் ஸ்காந்தம் சாத்ர த்ரயோதஶம் ।
சதுர்தஶம் வாமநம் ச கௌர்மம் பஞ்சதஶம் ததா ।
மாத்ஸ்யம் ச காருடம் சைவ ப்ரஹ்மாண்டாஷ்டாதஶம் ததா ॥
ஶைவ-புராணே—
ப்ராஹ்மம் புராணம் தத்ராத்யம் ஸம்ஹிதாயாம் விபூஷிதம் ।
ஶ்லோகாநாம் தஶ-ஸாஹஸ்ரம் நந-புண்ய-கதா-யுதம் ॥
பாத்மம் த்விதீயம் கதிதம் த்ரு’தீயம் வைஷ்ணவம் ஸ்ம்ரு’தம் ।
சதுர்தம் வாயுநா ப்ரோக்தம் வாயவீயம் இதி ஸ்ம்ரு’தம் ॥
ததோ பாகவதம் ப்ரோக்தம் பாக-த்வய-விபூஷிதம் ।
சதுர்பிஃ பஞ்சபிஃ ப்ரோக்தம் பவிஷ்யம் தத்-அநந்தரம் ॥
மார்கண்டேயம் அதோ ஜ்ஞேயம் நாரதீயம் அதஃ பரம் ।
தஶமம் ப்ரஹ்ம-வைவர்தம் லிங்கம் ஏகாதஶம் ஸ்ம்ரு’தம் ॥
பாக-த்வயேந லிங்கம் ச ததோ வாராஹம் உத்தமம் ।
ஸம்யுக்தம் அஷ்டபிஃ கண்டைஃ ஸ்காந்தம் சைவாத்ர விஸ்தரம் ॥
ததஸ் து வாமநம் கௌர்மம் பாக-த்வய-விராஜிதம் ।
மாத்ஸ்யம் ச காருடம் ப்ரோக்தம் ப்ரஹ்மாண்டம் ச ததஃ பரம் ॥
பாக-த்வயேந கதிதம் ப்ரஹ்மாண்டம் அபி ஸம்ஜ்ஞிதம் ।
இதம் ப்ரஹ்ம-புராணஸ்ய கிலம் ஸௌரம் அநுத்தமம் ॥
ஸம்ஹிதா-த்வய-ஸம்யுக்தம் புண்யம் ஶிவ-கதாஶ்ரயம் ।
ஆத்யா ஸநத்-குமாரோக்தா த்விதீயா ஸூர்ய-பாஷிதா ॥
கூர்ம-புராணே—
அந்யாந்ய் உபபுராணாநி முநிபிஃ கதிதாந்ய் அபி ॥
மாத்ஸ்யே—
அஷ்டாதஶப்யஸ் து ப்ரு’தக் ஷுராணம் யத் ப்ரத்ரு’ஶ்யதே ।
விஜாநீத்வம் த்விஜ-ஶ்ரேஷ்டாஸ் தத் ஏதேப்யோ விநிர்கதஃ ॥
பஞ்சாங்கவத் புராணம் ஸ்யாத் ஆக்யாநம் இதரம் ஸ்ம்ரு’தம் ।
பாத்மம் புராணே யா ப்ரோக்தா நரஸிம்ஹோபவர்ணநா ॥
தத் அஷ்டாதஶ-ஸாஹஸ்ரம் நாரஸிம்ஹம் இஹோச்யதே ।
யச் ச ஸாம்பம் புரஸ்க்ரு’த்ய பவிஷ்யேऽபி கதா-நவம் ॥
ப்ரோச்யதே தத் புநர் லோகே ஸாம்பம் ஏவ முநி-வ்ரதைஃ ।
ஏவம் ஆதித்ய-ஸம்ஜ்ஞம் ச தத்ரைவ பரிபட்யதே ॥௨௪॥
———————————————————————————————————————
விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : த்ரிஷட் அஷ்டாதஶ ॥௨௩-௨௪॥॥।॥ ௧௨.௭.௨௫ ॥
ப்ரஹ்மந்ந் இதம் ஸமாக்யாதம் ஶாகா-ப்ரணயநம் முநேஃ ।
ஶிஷ்ய-ஶிஷ்ய-ப்ரஶிஷ்யாணாம் ப்ரஹ்ம-தேஜோ-விவர்தநம் ॥
**ஶ்ரீதர-ஸ்வாமீ (பாவார்த-தீபிகா) : **உபஸம்ஹரதி—ப்ரஹ்மந்ந் இதி । முநேர் வ்யாஸஸ்ய । ஶிஷ்யாதீநாம் ச । ப்ரஹ்ம-தேஜோ ப்ரஹ்ம-வர்சஸம் தத்-விவர்தநம் । ஶ்ரோத்ரூ’ணாம் இதி ஶேஷஃ ॥௨௫॥
———————————————————————————————————————
**வம்ஶீதரஃ (பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶஃ) : **ப்ரஹ்மந்ந் இதி । வ்யாக்யாத-சரீ ஸம்புத்திஃ । ப்ரஹ்ம-வர்சஸம் யத்யபி ப்ராஹ்மண ஏவாஸ்தி, ததாபீதரேஷாம் அபி வேதோக்த-கர்ம-காரித்வேந யதா கதஞ்சித் தத் அஸ்த்ய் ஏவ, தத்-தத்-கர்ம-பலாதிக்யம் பவதீதி பாவஃ ॥௨௫॥
இதி ஶ்ரீமத்-பாகவத-பாவார்த-தீபிகா-ப்ரகாஶே த்வாதஶ-ஸ்கந்தே ஸப்தமோऽத்யாயஃ ॥௭॥
———————————————————————————————————————
ஜீவ-கோஸ்வாமீ (க்ரம-ஸந்தர்பஃ) : ஶாகா-ப்ரணயநம் இதி புராணேதிஹாஸாநாம் ஶாகா-ஸ்தாநீயத்வாத் இத்ய் அபிப்ராயஃ ஶிஷ்யாஃ ஸாக்ஷாத்-உபதேஶ்யாஃ ஶிஷ்ய-ப்ரஶிஷ்யாஃ ஶிஷ்யாணாம் ஶிஷ்ய-பரம்பராஃ ॥௨௫॥
———————————————————————————————————————
விஶ்வநாத-சக்ரவர்தீ (ஸாரார்த-தர்ஶிணீ) : முநேர் வ்யாஸஸ்ய, ஶிஷ்யாணாம் ஶிஷ்யாஃ, தேஷாம் அபி ப்ரஶிஷ்யாஃ, தேஷாம் ஶாகா-ப்ரணயநம், ப்ரஹ்ம-தேஜோ-விவர்தநம் இதி ஶ்ரோத்ரூ’ணாம் இதி ஶேஷஃ ॥௨௫॥॥।
இதி ஸாரார்த-தர்ஶிந்யாம் ஹர்ஷிண்யாம் பக்த-சேதஸாம் ।
த்வாதஶே ஸப்தமோऽத்யாயஃ ஸங்கதஃ ஸங்கதஃ ஸதாம் ॥*॥॥।
இதி ஶ்ரீமத்-பாகவதே மஹா-புராணே ப்ரஹ்ம-ஸூத்ர-பாஷ்யே பாரமஹம்ஸ்யம் ஸம்ஹிதாயாம் வையாஸிக்யாம் த்வாதஶ-ஸ்கந்தே
புராண-லக்ஷண-வர்ணநம் நாம
ஸப்தமோऽத்யாயஃ ।॥ ௧௨.௭ ॥
———————————-
ஸ்ரீ கோயில் கந்தாடை அப்பன் ஸ்வாமிகள் திருவடிகளே சரணம்
ஸ்ரீ பெரிய பெருமாள் பெரிய பிராட்டியார் ஆண்டாள் ஆழ்வார் எம்பெருமானார் ஜீயர் திருவடிகளே சரணம்