Thiruvonum's Weblog

முன்னுரை –

வேதாந்தேஷு தத்ர தத்ர பிந்நப்ரஸ்தாநா உத்பத்திஷ்ருதய உபலப்யந்தே; கேசிதாகாஷஸ்யோத்பத்திமாமநந்தி, கேசிந்ந; ததா கேசித்வாயோருத்பத்திமாமநந்தி, கேசிந்ந; ஏவஂ ஜீவஸ்ய ப்ராணாநாஂ ச; ஏவமேவ க்ரமாதித்வாரகோபி விப்ரதிஷேதஃ ஷ்ருத்யந்தரேஷூபலக்ஷ்யதே; விப்ரதிஷேதாச்ச பரபக்ஷாணாமநபேக்ஷிதத்வஂ ஸ்தாபிதம்; தத்வத்ஸ்வபக்ஷஸ்யாபி விப்ரதிஷேதாதேவாநபேக்ஷிதத்வமாஷங்க்யேத — இத்யதஃ ஸர்வவேதாந்தகதஸரிஷ்டிஷ்ருத்யர்தநிர்மலத்வாய பரஃ ப்ரபஞ்ச ஆரப்யதே; ததர்தநிர்மலத்வே ச பலஂ யதோக்தாஷங்காநிவரித்திரேவ. தத்ர ப்ரதமஂ தாவதாகாஷமாஷ்ரித்ய சிந்த்யதே —
—————————–
வியததிகரணம்||2.3.1||–ந வியதஷ்ருதேஃ || 2.3.1 ||-

கிமஸ்யாகாஷஸ்யோத்பத்திரஸ்தி, உத நாஸ்தீதி. தத்ர தாவத்ப்ரதிபத்யதே — ந வியதஷ்ருதேரிதி; ந கல்வாகாஷமுத்பத்யதே; கஸ்மாத்? அஷ்ருதேஃ — ந ஹ்யஸ்யோத்பத்திப்ரகரணே ஷ்ரவணமஸ்தி; சாந்தோக்யே ஹி ‘ஸதேவ ஸோம்யேதமக்ர ஆஸீதேகமேவாத்விதீயம்’ இதி ஸச்சப்தவாச்யஂ ப்ரஹ்ம ப்ரகரித்ய, ‘ததைக்ஷத’ ‘தத்தேஜோஸரிஜத’ இதி ச பஞ்சாநாஂ மஹாபூதாநாஂ மத்யமஂ தேஜ ஆதி கரித்வா த்ரயாணாஂ தேஜோபந்நாநாமுத்பத்திஃ ஷ்ராவ்யதே; ஷ்ருதிஷ்ச நஃ ப்ரமாணமதீந்த்ரியார்தவிஜ்ஞாநோத்பத்தௌ; ந ச அத்ர ஷ்ருதிரஸ்த்யாகாஷஸ்யோத்பத்திப்ரதிபாதிநீ; தஸ்மாந்நாகாஷஸ்யோத்பத்திரிதி||
————————–
அஸ்தி து||2.3.2||

து-ஷப்தஃ பக்ஷாந்தரபரிக்ரஹே; மா நாமாகாஷஸ்ய சாந்தோக்யே பூதுத்பத்திஃ; ஷ்ருத்யந்தரே த்வஸ்தி; தைத்திரீயகா ஹி ஸமாமநந்தி — ‘ஸத்யஂ ஜ்ஞாநமநந்தஂ ப்ரஹ்ம’ இதி ப்ரகரித்ய, ‘தஸ்மாத்வா ஏதஸ்மாதாத்மந ஆகாஷஃ ஸஂபூதஃ’ இதி. ததஷ்ச ஷ்ருத்யோர்விப்ரதிஷேதஃ — க்வசித்தேஜஃப்ரமுகா ஸரிஷ்டிஃ, க்வசிதாகாஷப்ரமுகேதி. நந்வேகவாக்யதா அநயோஃ ஷ்ருத்யோர்யுக்தா; ஸத்யஂ ஸா யுக்தா, ந து ஸா அவகந்துஂ ஷக்யதே; குதஃ? ‘தத்தேஜோஸரிஜத’ இதி ஸகரிச்ச்ருதஸ்ய ஸ்ரஷ்டுஃ ஸ்ரஷ்டவ்யத்வயேந ஸஂபந்தாநுபபத்தேஃ — ‘தத்தேஜோஸரிஜத’ ‘ததாகாஷமஸரிஜத’ இதி. நநு ஸகரிச்ச்ருதஸ்யாபி கர்துஃ கர்தவ்யத்வயேந ஸஂபந்தோ தரிஷ்யதே — யதா ஸஃ ஸூபஂ பக்த்வா ஓதநஂ பசதீதி, ஏவஂ ததாகாஷஂ ஸரிஷ்ட்வா தத்தேஜோஸரிஜத இதி யோஜயிஷ்யாமி; நைவஂ யுஜ்யதே; ப்ரதமஜத்வஂ ஹி சாந்தோக்யே தேஜஸோவகம்யதே; தைத்திரீயகே ச ஆகாஷஸ்ய; ந ச உபயோஃ ப்ரதமஜத்வஂ ஸஂபவதி; ஏதேந இதரஷ்ருத்யக்ஷரவிரோதோபி வ்யாக்யாதஃ — ‘தஸ்மாத்வா ஏதஸ்மாதாத்மந ஆகாஷஃ ஸஂபூதஃ’ இத்யத்ராபி — தஸ்மாதாகாஷஃ ஸஂபூதஃ, தஸ்மாத்தேஜஃ ஸஂபூதம் — இதி ஸகரிச்ச்ருதஸ்யாபாதாநஸ்ய ஸஂபவநஸ்ய ச வியத்தேஜோப்யாஂ யுகபத்ஸஂபந்தாநுபபத்தேஃ, ‘வாயோரக்நிஃ’ இதி ச பரிதகாம்நாநாத்||

அஸ்மிந்விப்ரதிஷேதே கஷ்சிதாஹ —
——————————————
கோண்யஸம்பவாத்||2.3.3||

நாஸ்தி வியத உத்பத்திஃ, அஷ்ருதேரேவ. யா த்விதரா வியதுத்பத்திவாதிநீ ஷ்ருதிருதாஹரிதா, ஸா கௌணீ பவிதுமர்ஹதி; கஸ்மாத்? அஸஂபவாத். ந ஹ்யாகாஷஸ்யோத்பத்திஃ ஸஂபாவயிதுஂ ஷக்யா, ஷ்ரீமத்கணபுகபிப்ராயாநுஸாரிபு ஜீவத்ஸு; தே ஹி காரணஸாமக்ர்யஸஂபவாதாகாஷஸ்யோத்பத்திஂ வாரயந்தி; ஸமவாய்யஸமவாயிநிமித்தகாரணேப்யோ ஹி கில ஸர்வமுத்பத்யமாநஂ ஸமுத்பத்யதே; த்ரவ்யஸ்ய சைகஜாதீயகமநேகஂ ச த்ரவ்யஂ ஸமவாயிகாரணஂ பவதி; ந சாகாஷஸ்யைகஜாதீயகமநேகஂ ச த்ரவ்யமாரம்பகமஸ்தி; யஸ்மிந்ஸமவாயிகாரணே ஸதி, அஸமவாயிகாரணே ச தத்ஸஂயோகே, ஆகாஷ உத்பத்யேத; ததபாவாத்து ததநுக்ரஹப்ரவரித்தஂ நிமித்தகாரணஂ தூராபேதமேவ ஆகாஷஸ்ய பவதி. உத்பத்திமதாஂ ச தேஜஃப்ரபரிதீநாஂ
பூர்வோத்தரகாலயோர்விஷேஷஃ ஸஂபாவ்யதே — ப்ராகுத்பத்தேஃ ப்ரகாஷாதிகார்யஂ ந பபூவ, பஷ்சாச்ச பவதீதி; ஆகாஷஸ்ய புநர்ந பூர்வோத்தரகாலயோர்விஷேஷஃ ஸஂபாவயிதுஂ ஷக்யதே; கிஂ ஹி ப்ராகுத்பத்தேரநவகாஷமஸுஷிரமச்சித்ரஂ பபூவேதி ஷக்யதேத்யவஸாதும்? பரிதிவ்யாதிவைதர்ம்யாச்ச விபுத்வாதிலக்ஷணாத் ஆகாஷஸ்ய அஜத்வஸித்திஃ. தஸ்மாத்யதா லோகே — ஆகாஷஂ குரு, ஆகாஷோ ஜாதஃ- இத்யேவஂஜாதீயகோ கௌணஃ ப்ரயோகோ பவதி, யதா ச-கடாகாஷஃ, கரகாகாஷஃ கரிஹாகாஷஃ — இத்யேகஸ்யாப்யாகாஷஸ்ய ஏவஂஜாதீயகோ பேதவ்யபதேஷோ கௌணோ பவதி — வேதேபி ‘ஆரண்யாநாகாஷேஷ்வாலபேரந்’ இதி; ஏவமுத்பத்திஷ்ருதிரபி கௌணீ த்ரஷ்டவ்யா||
———————————————-
ஷப்தாச்ச||2.3.4||

ஷப்தஃ கல்வப்யாகாஷஸ்ய அஜத்வஂ க்யாபயதி, யத ஆஹ — ‘வாயுஷ்சாந்தரிக்ஷஂ சைததமரிதம்’ இதி; ந ஹ்யமரிதஸ்யோத்பத்திருபபத்யதே; ‘ஆகாஷவத்ஸர்வகதஷ்ச நித்யஃ’ இதி ச ஆகாஷேந ப்ரஹ்ம ஸர்வகதத்வநித்யத்வாப்யாஂ தர்மாப்யாமுபமிமாநஃ ஆகாஷஸ்யாபி தௌ தர்மௌ ஸூசயதி; ந ச தாதரிஷஸ்யோத்பத்திருபபத்யதே. ‘ஸ யதாநந்தோயமாகாஷ ஏவமநந்த ஆத்மா வேதிதவ்யஃ’ இதி ச உதாஹரண் — -‘ஆகாஷஷரீரஂ ப்ரஹ்ம’ ‘ஆகாஷ ஆத்மா’ இதி ச. ந ஹ்யாகாஷஸ்யோத்பத்திமத்த்வே ப்ரஹ்மணஸ்தேந விஷேஷணஂ ஸஂபவதி — நீலேநேவோத்பலஸ்ய. தஸ்மாந்நித்யமேவாகாஷேந ஸாதாரணஂ ப்ரஹ்மேதி கம்யதே||
—————————————
ஸ்யாச்சைகஸ்ய ப்ரஹ்மஷப்தவத்||2.3.5||

இதஂ பதோத்தரஂ ஸூத்ரம். ஸ்யாதேதத். கதஂ புநரேகஸ்ய ஸஂபூதஷப்தஸ்ய ‘தஸ்மாத்வா ஏதஸ்மாதாத்மந ஆகாஷஃ ஸஂபூதஃ’ இத்யஸ்மிந்நதிகாரே பரேஷு தேஜஃப்ரபரிதிஷ்வநுவர்தமாநஸ்ய முக்யத்வஂ ஸஂபவதி, ஆகாஷே ச கௌணத்வமிதி. அத உத்தரமுச்யதே — ஸ்யாச்சைகஸ்யாபி ஸஂபூதஷப்தஸ்ய விஷயவிஷேஷவஷாத்கௌணோ முக்யஷ்ச ப்ரயோகஃ — ப்ரஹ்மஷப்தவத்; யதைகஸ்யாபி ப்ரஹ்மஷப்தஸ்ய ‘தபஸா ப்ரஹ்ம விஜிஜ்ஞாஸஸ்வ தபோ ப்ரஹ்ம’ இத்யஸ்மிந்நதிகாரேந்நாதிஷு கௌணஃ ப்ரயோகஃ, ஆநந்தே ச முக்யஃ; யதா ச தபஸி ப்ரஹ்மவிஜ்ஞாநஸாதநே ப்ரஹ்மஷப்தோ பக்த்யா ப்ரயுஜ்யதே, அஞ்ஜஸா து விஜ்ஞேயே ப்ரஹ்மணி — தத்வத். கதஂ புநரநுத்பத்தௌ நபஸஃ ‘ஏகமேவாத்விதீயம்’ இதீயஂ ப்ரதிஜ்ஞா ஸமர்த்யதே? நநு நபஸா த்விதீயேந ஸத்விதீயஂ ப்ரஹ்ம ப்ராப்நோதி; கதஂ ச ப்ரஹ்மணி விதிதே ஸர்வஂ விதிதஂ ஸ்யாதிதி, ததுச்யதே — ‘ஏகமேவ’ இதி தாவத்ஸ்வகார்யாபேக்ஷயோபபத்யதே; யதா லோகே கஷ்சித்கும்பகாரகுலே பூர்வேத்யுர்மரித்தண்டசக்ராதீநி ச உபலப்ய அபரேத்யுஷ்ச நாநாவிதாந்யமத்ராணி ப்ரஸாரிதாந்யுபலப்ய ப்ரூயாத் — ‘மரிதேவைகாகிநீ பூர்வேத்யுராஸீத்’ இதி, ஸ ச தயாவதாரணயா மரித்கார்யஜாதமேவ பூர்வேத்யுர்நாஸீதித்யபிப்ரேயாத், ந தண்டசக்ராதி — தத்வதத்விதீயஷ்ருதிரதிஷ்டாத்ரந்தரஂ வாரயதி — யதா மரிதோமத்ரப்ரகரிதேஃ கும்பகாரோதிஷ்டாதா தரிஷ்யதே, நைவஂ ப்ரஹ்மணோ ஜகத்ப்ரகரிதேரந்யோதிஷ்டாதா அஸ்தீதி. ந ச நபஸாபி த்விதீயேந ஸத்விதீயஂ ப்ரஹ்ம ப்ரஸஜ்யதே; லக்ஷணாந்யத்வநிமித்தஂ ஹி நாநாத்வம்; ந ச ப்ராகுத்பத்தேர்ப்ரஹ்மநபஸோர்லக்ஷணாந்யத்வமஸ்தி — க்ஷீரோதகயோரிவ ஸஂஸரிஷ்டயோஃ — வ்யாபித்வாமூர்தத்வாதிதர்மஸாமாந்யாத்; ஸர்ககாலே து ப்ரஹ்ம ஜகதுத்பாதயிதுஂ யததே, ஸ்திமிதமிதரத்திஷ்டதி, தேநாந்யத்வமவஸீயதே; ததா ச ‘ஆகாஷஷரீரஂ ப்ரஹ்ம’ இத்யாதிஷ்ருதிப்யோபி ப்ரஹ்மாகாஷயோரபேதோபசாரஸித்திஃ; அத ஏவ ச ப்ரஹ்மவிஜ்ஞாநேந ஸர்வவிஜ்ஞாநஸித்திஃ; அபி ச ஸர்வஂ கார்யமுத்பத்யமாநமாகாஷேநாவ்யதிரிக்ததேஷகாலமேவோத்பத்யதே, ப்ரஹ்மணா ச அவ்யதிரிக்ததேஷகாலமேவாகாஷஂ பவதீதி — அதோ ப்ரஹ்மணா தத்கார்யேண ச விஜ்ஞாதேந ஸஹவிஜ்ஞாதமேவாகாஷஂ பவதி — யதா க்ஷீரபூர்ணே கடே கதிசிதப்பிந்தவஃ ப்ரக்ஷிப்தாஃ ஸந்தஃ க்ஷீரக்ரஹணேநைவ கரிஹீதா பவந்தி; ந ஹி க்ஷீரக்ரஹணாதப்பிந்துக்ரஹணஂ பரிஷிஷ்யதே; ஏவஂ ப்ரஹ்மணா தத்கார்யைஷ்சாவ்யதிரிக்ததேஷகாலத்வாத் கரிஹீதமேவ ப்ரஹ்மக்ரஹணேந நபோ பவதி. தஸ்மாத்பாக்தஂ நபஸஃ ஸஂபவஷ்ரவணமிதி||

ஏவஂ ப்ராப்தே, இதமாஹ —
————————————————————
ப்ரதிஜ்ஞாஹாநிரவ்யதிரேகாச்சப்தேப்யஃ||2.3.6||

‘யேநாஷ்ருத்்ருதஂ பவத்யமதஂ மதமவிஜ்ஞாதஂ விஜ்ஞாதம்’ இதி, ‘ஆத்மநி கல்வரே தரிஷ்டே ஷ்ருதே மதே விஜ்ஞாதே இதஂ ஸர்வஂ விதிதம்’ இதி, ‘கஸ்மிந்நு பகவோ விஜ்ஞாதே ஸர்வமிதஂ விஜ்ஞாதஂ பவதி’ இதி, ‘ந காசந மத்பஹிர்தா வித்யாஸ்தி’ இதி சைவஂரூபா ப்ரதிவேதாந்தஂ ப்ரதிஜ்ஞா விஜ்ஞாயதே; தஸ்யாஃ ப்ரதிஜ்ஞாயா ஏவமஹாநிரநுபரோதஃ ஸ்யாத், யத்யவ்யதிரேகஃ கரித்ஸ்நஸ்ய வஸ்துஜாதஸ்ய விஜ்ஞேயாத்ப்ரஹ்மணஃ ஸ்யாத்; வ்யதிரேகே ஹி ஸதி ஏகவிஜ்ஞாநாநேந ஸர்வஂ விஜ்ஞாயத இதீயஂ ப்ரதிஜ்ஞா ஹீயேத. ஸ சாவ்யதிரேக ஏவமுபபத்யதே, யதி கரித்ஸ்நஂ வஸ்துஜாதமேகஸ்மாத்ப்ரஹ்மண உத்பத்யேத. ஷப்தேப்யஷ்ச ப்ரகரிதிவிகாராவ்யதிரேகந்யாயேநைவ ப்ரதிஜ்ஞாஸித்திரவகம்யதே; ததா ஹி — ‘யேநாஷ்ருத்்ருதஂ பவதி’ இதி ப்ரதிஜ்ஞாய, மரிதாதிதரிஷ்டாந்தைஃ கார்யகாரணாபேதப்ரதிபாதநபரைஃ ப்ரதிஜ்ஞைஷா ஸமர்த்யதே; தத்ஸாதநாயைவ சோத்தரே ஷப்தாஃ — ‘ஸதேவ ஸோம்யேதமக்ர ஆஸீதேகமேவாத்விதீயம்’ ‘ததைக்ஷத’ ‘தத்தேஜோஸரிஜத’ இத்யேவஂ கார்யஜாதஂ ப்ரஹ்மணஃ ப்ரதர்ஷ்ய, அவ்யதிரேகஂ ப்ரதர்ஷயந்தி — ‘ஐததாத்ம்யமித்ர்வம்’ இத்யாரப்ய ஆ ப்ரபாடகபரிஸமாப்தேஃ; தத்யத்யாகாஷஂ ந ப்ரஹ்மகார்யஂ ஸ்யாத், ந ப்ரஹ்மணி விஜ்ஞாதே ஆகாஷஂ விஜ்ஞாயேத; ததஷ்ச ப்ரதிஜ்ஞாஹாநிஃ ஸ்யாத்; ந ச ப்ரதிஜ்ஞாஹாந்யா வேதஸ்யாப்ராமாண்யஂ யுக்தஂ கர்தும். ததா ஹி ப்ரதிவேதாந்தஂ தே தே ஷப்தாஸ்தேந தேந தரிஷ்டாந்தேந தாமேவ ப்ரதிஜ்ஞாஂ ஜ்ஞாபயந்தி — ‘இதஂ ஸர்வஂ யதயமாத்மா ‘ ‘ப்ரஹ்மைவேதமமரிதஂ புரஸ்தாத்’ இத்யேவமாதயஃ; தஸ்மாஜ்ஜ்வலநாதிவதேவ ககநமப்யுத்பத்யதே||

யதுக்தம் — அஷ்ருதேர்ந வியதுத்பத்யத இதி, ததயுக்தம், வியதுத்பத்திவிஷயஷ்ருத்யந்தரஸ்ய தர்ஷிதத்வாத் — ‘தஸ்மாத்வா ஏதஸ்மாதாத்மந ஆகாஷஃ ஸஂபூதஃ’ இதி. ஸத்யஂ தர்ஷிதம், விருத்தஂ து ‘தத்தேஜோஸரிஜத’ இத்யநேந ஷ்ருத்யந்தரேண; ந, ஏகவாக்யத்வாத்ஸர்வஷ்ருதீநாம். பவத்வேகவாக்யத்வமவிருத்தாநாம்; இஹ து விரோத உக்தஃ — ஸகரிச்ச்ருதஸ்ய ஸ்ரஷ்டுஃ ஸ்ரஷ்டவ்யத்வயஸஂபந்தாஸஂபவாத்த்வயோஷ்ச ப்ரதமஜத்வாஸஂபவாத்விகல்பாஸஂபவாச்சேதி — நைஷ தோஷஃ, தேஜஃஸர்கஸ்ய தைத்திரீயகே தரிதீயத்வஷ்ரவணாத் — ‘தஸ்மாத்வா ஏதஸ்மாதாத்மந ஆகாஷஃ ஸஂபூதஃ, ஆகாஷாத்வாயுஃ, வாயோரக்நிஃ’ இதி; அஷக்யா ஹீயஂ ஷ்ருதிரந்யதா பரிணேதும்; ஷக்யா து பரிணேதுஂ சாந்தோக்யஷ்ருதிஃ — ததாகாஷஂ வாயுஂ ச ஸரிஷ்ட்வா ‘தத்தேஜோஸரிஜத ‘ இதி; ந ஹீயஂ ஷ்ருதிஸ்தேஜோஜநிப்ரதாநா ஸதீ ஷ்ருத்யந்தரப்ரஸித்தாமாகாஷஸ்யோத்பத்திஂ வாரயிதுஂ ஷக்நோதி, ஏகஸ்ய வாக்யஸ்ய வ்யாபாரத்வயாஸஂபவாத்; ஸ்ரஷ்டா த்வேகோபி க்ரமேணாநேகஂ ஸ்ரஷ்டவ்யஂ ஸரிஜேத் — இத்யேகவாக்யத்வகல்பநாயாஂ ஸஂபவந்த்யாஂ ந விருத்தார்தத்வேந ஷ்ருதிர்ஹாதவ்யா; ந சாஸ்மாபிஃ ஸகரிச்ச்ருதஸ்ய ஸ்ரஷ்டுஃ ஸ்ரஷ்டவ்யத்வயஸஂபந்தோபிப்ரேயதே, ஷ்ருத்யந்தரவஷேந ஸ்ரஷ்டவ்யாந்தரோபஸஂக்ரஹாத்; யதா ச ‘ஸர்வஂ கல்விதஂ ப்ரஹ்ம தஜ்ஜலாந்’ இத்யத்ர ஸாக்ஷாதேவ ஸர்வஸ்ய வஸ்துஜாதஸ்ய ப்ரஹ்மஜத்வஂ ஷ்ரூயமாணஂ ந ப்ரதேஷாந்தரவிஹிதஂ தேஜஃப்ரமுகமுத்பத்திக்ரமஂ வாரயதி, ஏவஂ தேஜஸோபி ப்ரஹ்மஜத்வஂ ஷ்ரூயமாணஂ ந ஷ்ருத்யந்தரவிஹிதஂ நபஃப்ரமுகமுத்பத்திக்ரமஂ வாரயிதுமர்ஹதி. நநு ஷமவிதாநார்தமேதத்வாக்யம் — ‘தஜ்ஜலாநிதி ஷாந்த உபாஸீத’ இதி ஷ்ருதேஃ; நைதத்ஸரிஷ்டிவாக்யம்; தஸ்மாதேதந்ந ப்ரதேஷாந்தரப்ரஸித்தஂ க்ரமமநுரோத்துமர்ஹதீதி; ‘தத்தேஜோஸரிஜத’ இத்யேதத்ஸரிஷ்டிவாக்யம்; தஸ்மாதத்ர யதாஷ்ருதி க்ரமோ க்ரஹீதவ்ய இதி. நேத்யுச்யதே; ந ஹி தேஜஃப்ராதம்யாநுரோதேந ஷ்ருத்யந்தரப்ரஸித்தோ வியத்பதார்தஃ பரித்யக்தவ்யோ பவதி, பதார்ததர்மத்வாத்க்ரமஸ்ய; அபி ச ‘தத்தேஜோஸரிஜத’ இதி நாத்ர க்ரமஸ்ய வாசகஃ கஷ்சிச்சப்தோஸ்தி; அர்தாத்து க்ரமோ கம்யதே; ஸ ச ‘வாயோரக்நிஃ’ இத்யநேந ஷ்ருத்யந்தரப்ரஸித்தேந க்ரமேண நிவார்யதே; விகல்பஸமுச்சயௌ து வியத்தேஜஸோஃ ப்ரதமஜத்வவிஷயாவஸஂபவாநப்யுபகமாப்யாஂ நிவாரிதோ; தஸ்மாந்நாஸ்தி ஷ்ருத்யோர்விப்ரதிஷேதஃ. அபி ச சாந்தோக்யே ‘யேநாஷ்ருதஂ ஷ்ருதஂ பவதி’ இத்யேதாஂ ப்ரதிஜ்ஞாஂ வாக்யோபக்ரமே ஷ்ருதாஂ ஸமர்தயிதுமஸமாம்நாதமபி வியத் உத்பத்தாவுபஸஂக்யாதவ்யம்; கிமங்க புநஸ்தைத்திரீயகே ஸமாம்நாதஂ நபோ ந ஸஂகரிஹ்யதே. யச்சோக்தம் — ஆகாஷஸ்ய ஸர்வேணாநந்யதேஷகாலத்வாத்ப்ரஹ்மணா தத்கார்யைஷ்ச ஸஹ விதிதமேவ தத்பவதி; அதோ ந ப்ரதிஜ்ஞா ஹீயதே; ந ச ‘ஏகமேவாத்விதீயம்’ இதி ஷ்ருதிகோபோ பவதி, க்ஷீரோதகவத்ப்ரஹ்மநபஸோரவ்யதிரேகோபபத்தேரிதி. அத்ரோச்யதே — ந க்ஷீரோதகந்யாயேநேதமேகவிஜ்ஞாநேந ஸர்வவிஜ்ஞாநஂ நேதவ்யம்; மரிதாதிதரிஷ்டாந்தப்ரணயநாத்தி ப்ரகரிதிவிகாரந்யாயேநைவேதஂ ஸர்வவிஜ்ஞாநஂ நேதவ்யமிதி கம்யதே; க்ஷீரோதகந்யாயேந ச ஸர்வவிஜ்ஞாநஂ கல்ப்யமாநஂ ந ஸம்யக்விஜ்ஞாநஂ ஸ்யாத்; ந ஹி க்ஷீரஜ்ஞாநகரிஹீதஸ்யோதகஸ்ய ஸம்யக்விஜ்ஞாநகரிஹீதத்வமஸ்தி; ந ச வேதஸ்ய புருஷாணாமிவ மாயாலீகவஞ்சநாதிபிரர்தாவதாரணமுபபத்யதே; ஸாவதாரணா சேயம் ‘ஏகமேவாத்விதீயம்’ இதி ஷ்ருதிஃ க்ஷீரோதகந்யாயேந நீயமாநா பீட்யேத. ந ச ஸ்வகார்யாபேக்ஷயேதஂ வஸ்த்வேகதேஷவிஷயஂ ஸர்வவிஜ்ஞாநமேவாத்விதீயதாவதாரணஂ சேதி ந்யாய்யம், மரிதாதிஷ்வபி ஹி தத்ஸஂபவாத் — ந ததபூர்வவதுபந்யஸிதவ்யஂ பவதி — ‘ஷ்வேதகேதோ யந்நு ஸோம்யேதஂ மஹாமநா அநூசாநமாநீ ஸ்தப்தோஸ்யுத தமாதேஷமப்ராக்ஷ்யஃ யேநாஷ்ருதஂ ஷ்ருதஂ பவதி’ இத்யாதிநா. தஸ்மாதஷேஷவஸ்துவிஷயமேவேதஂ ஸர்வவிஜ்ஞாநஂ ஸர்வஸ்ய ப்ரஹ்மகார்யதாபேக்ஷயோபந்யஸ்யத இதி த்ரஷ்டவ்யம்||

யத்புநரேததுக்தம் — அஸஂபவாத்கௌணீ ககநஸ்யோத்பத்திஷ்ருதிரிதி, அத்ர ப்ரூமஃ —
—————————————
யாவத்விகாரஂ து விபாகோ லோகவத்||2.3.7||

து-ஷப்தோஸஂபவாஷங்காவ்யாவரித்த்யர்தஃ. ந கல்வாகாஷோத்பத்தாவஸஂபவாஷங்கா கர்தவ்யா; யதோ யாவத்கிஂசித்விகாரஜாதஂ தரிஷ்யதே — கடகடிகோதஞ்சநாதி வா, கடககேயூரகுண்டலாதி வா, ஸூசீநாராசநிஸ்த்ரிஂஷாதி வா — தாவாநேவ விபாகோ லோகே லக்ஷ்யதே; ந த்வவிகரிதஂ கிஂசித்குதஷ்சித்விபக்தமுபலப்யதே; விபாகஷ்சாகாஷஸ்ய பரிதிவ்யாதிப்யோவகம்யதே; தஸ்மாத்ஸோபி விகாரோ பவிதுமர்ஹதி. ஏதேந திக்காலமநஃபரமாண்வாதீநாஂ கார்யத்வஂ வ்யாக்யாதம். நந்வாத்மாப்யாகாஷாதிப்யோ விபக்த இதி தஸ்யாபி கார்யத்வஂ கடாதிவத்ப்ராப்நோதி; ந, ஆத்மந ஆகாஷஃ ஸஂபூதஃ’ இதி ஷ்ருதேஃ; யதி ஹ்யாத்மாபி விகாரஃ ஸ்யாத், தஸ்மாத்பரமந்யந்ந ஷ்ருதமித்யாகாஷாதி ஸர்வஂ கார்யஂ நிராத்மகமாத்மநஃ கார்யத்வே ஸ்யாத்; ததா ச ஷூந்யவாதஃ ப்ரஸஜ்யேத; ஆத்மத்வாச்சாத்மநோ நிராகரணஷங்காநுபபத்திஃ ந ஹ்யாத்மாகந்துகஃ கஸ்யசித், ஸ்வயஂஸித்தத்வாத்; ந ஹ்யாத்மா ஆத்மநஃ ப்ரமாணமபேக்ஷ்ய ஸித்யதி; தஸ்ய ஹி ப்ரத்யக்ஷாதீநி ப்ரமாணாந்யஸித்தப்ரமேயஸித்தயே உபாதீயந்தே; ந ஹ்யாகாஷாதயஃ பதார்தாஃ ப்ரமாணநிரபேக்ஷாஃ ஸ்வயஂ ஸித்தாஃ கேநசிதப்யுபகம்யந்தே; ஆத்மா து ப்ரமாணாதிவ்யவஹாராஷ்ரயத்வாத்ப்ராகேவ ப்ரமாணாதிவ்யவஹாராத்ஸித்யதி; ந சேதரிஷஸ்ய நிராகரணஂ ஸஂபவதி; ஆகந்துகஂ ஹி வஸ்து நிராக்ரியதே, ந ஸ்வரூபம்; ய ஏவ ஹி நிராகர்தா ததேவ தஸ்ய ஸ்வரூபம்; ந ஹ்யக்நேரௌஷ்ண்யமக்நிநா நிராக்ரியதே; ததா அஹமேவேதாநீஂ ஜாநாமி வர்தமாநஂ வஸ்து, அஹமேவாதீதமதீததரஂ சாஜ்ஞாஸிஷம், அஹமேவாநாகதமநாகததரஂ ச ஜ்ஞாஸ்யாமி, இத்யதீதாநாகதவர்தமாநபாவேநாந்யதாபவத்யபி ஜ்ஞாதவ்யே ந ஜ்ஞாதுரந்யதாபாவோஸ்தி, ஸர்வதா வர்தமாநஸ்வபாவத்வாத்; ததா பஸ்மீபவத்யபி தேஹே நாத்மந உச்சேதஃ; வர்தமாநஸ்வபாவாதந்யஸ்வபாவத்வஂ வா ந ஸஂபாவயிதுஂ ஷக்யம்; ஏவமப்ரத்யாக்யேயஸ்வபாவத்வாதகார்யத்வமாத்மாநஃ, கார்யத்வஂ ச ஆகாஷஸ்ய||

யத்தூக்தஂ ஸமாநஜாதீயமநேகஂ காரணத்ரவ்யஂ வ்யோம்நோ நாஸ்தீதி, தத்ப்ரத்யுச்யதே — ந தாவத்ஸமாநஜாதீயமேவாரபதே, ந பிந்நஜாதீயமிதி நியமோஸ்தி; ந ஹி தந்தூநாஂ தத்ஸஂயோகாநாஂ ச ஸமாநஜாதீயத்வமஸ்தி, த்ரவ்யகுணத்வாப்யுபகமாத்; ந ச நிமித்தகாரணாநாமபி துரீவேமாதீநாஂ ஸமாநஜாதீயத்வநியமோஸ்தி. ஸ்யாதேதத் — ஸமவாயிகாரணவிஷய ஏவ ஸமாநஜாதீயத்வாப்யுபகமஃ, ந காரணாந்தரவிஷய இதி; ததப்யநைகாந்திகம்; ஸூத்ரகோவாலைர்ஹ்யநேகஜாதீயைரேகா ரஜ்ஜுஃ ஸரிஜ்யமாநா தரிஷ்யதே; ததா ஸூத்ரைரூர்ணாதிபிஷ்ச விசித்ராந்கம்பலாந்விதந்வதே; ஸத்த்வத்ரவ்யத்வாத்யபேக்ஷயா வா ஸமாநஜாதீயத்வே கல்ப்யமாநே நியமாநர்தக்யம், ஸர்வஸ்ய ஸர்வேண ஸமாநஜாதீயகத்வாத். நாப்யநேகமேவாரபதே, நைகம் — இதி நியமோஸ்தி; அணுமநஸோராத்யகர்மாரம்பாப்யுபகமாத். ஏகைகோ ஹி பரமாணுர்மநஷ்சாத்யஂ கர்மாரபதே, ந த்ரவ்யாந்தரைஃ ஸஂஹத்ய — இத்யப்யுபகம்யதே. த்ரவ்யாரம்ப ஏவாநேகாரம்பகத்வநியம இதி சேத், ந; பரிணாமாப்யுபகமாத். பவேதேஷ நியமஃ — யதி ஸஂயோகஸசிவஂ த்ரவ்யஂ த்ரவ்யாந்தரஸ்யாரம்பகமப்யுபகம்யேத; ததேவ து த்ரவ்யஂ விஷேஷவதவஸ்தாந்தரமாபத்யமாநஂ கார்யஂ நாமாப்யுபகம்யதே; தச்ச க்வசிதநேகஂ பரிணமதே மரித்பீஜாதி, அங்குராதிபாவேந; க்வசிதேகஂ பரிணமதே க்ஷீராதி, தத்யாதிபாவேந; நேஷ்வரஷாஸநமிதி — அநேகமேவ காரணஂ கார்யஂ ஜநயதீதி. அதஃ ஷ்ருதிப்ராமாண்யாதேகஸ்மாத்ப்ரஹ்மண ஆகாஷாதிமஹாபூதோத்பத்திக்ரமேண ஜகஜ்ஜாதமிதி நிஷ்சீயதே; ததா சோக்தம் — ‘உபஸஂஹாரதர்ஷநாந்நேதி சேந்ந க்ஷீரவத்தி’ இதி||

யச்சோக்தம் ஆகாஷஸ்யோத்பத்தௌ ந பூர்வோத்தரகாலயோர்விஷேஷஃ ஸஂபாவயிதுஂ ஷக்யத இதி, ததயுக்தம்; யேநைவ விஷேஷேண பரிதிவ்யாதிப்யோ வ்யதிரிச்யமாநஂ நபஃ ஸ்வரூபவதிதாநீமத்யவஸீயதே, ஸ ஏவ விஷேஷஃ ப்ராகுத்பத்தேர்நாஸீதிதி கம்யதே; யதா ச ப்ரஹ்ம ந ஸ்தூலாதிபிஃ பரிதிவ்யாதிஸ்வபாவைஃ ஸ்வபாவவத் — ‘அஸ்தூலமநணு’ இத்யாதிஷ்ருதிப்யஃ, ஏவமாகாஷஸ்வபாவேநாபி ந ஸ்வபாவவதநாகாஷமிதி ஷ்ருதேரவகம்யதே; தஸ்மாத்ப்ராகுத்பத்தேரநாகாஷமிதி ஸ்திதம். யதப்யுக்தஂ பரிதிவ்யாதிவைதர்ம்யாதாகாஷஸ்யாஜத்வமிதி, ததப்யஸத், ஷ்ருதிவிரோதே ஸத்யுத்பத்த்யஸஂபவாநுமாநஸ்யாபாஸத்வோபபத்தேஃ, உத்பத்த்யநுமாநஸ்ய ச தர்ஷிதத்வாத்; அநித்யமாகாஷம், அநித்யகுணாஷ்ரயத்வாத், கடாதிவதித்யாதிப்ரயோகஸஂபவாச்ச; ஆத்மந்யநைகாந்திகமிதி சேத், ந; தஸ்யௌபநிஷதஂ ப்ரத்யநித்யகுணாஷ்ரயத்வாஸித்தேஃ; விபுத்வாதீநாஂ ச ஆகாஷஸ்யோத்பத்திவாதிநஂ ப்ரத்யஸித்தத்வாத். யச்சோக்தமேதத் — ஷப்தாச்சேதி — தத்ராமரிதத்வஷ்ருதிஸ்தாவத்வியதி ‘அமரிதா திவௌகஸஃ’ இதிவத்த்ரஷ்டவ்யா; உத்பத்திப்ரலயயோருபபாதிதத்வாத்; ‘ஆகாஷவத்ஸர்வகதஷ்ச நித்யஃ’ இத்யபி
ப்ரஸித்தமஹத்த்வேநாகாஷோபமாநஂ க்ரியதே நிரதிஷயமஹத்த்வாய, ந ஆகாஷஸமத்வாய — யதா ‘இஷுரிவ ஸவிதா தாவதி’ இதி க்ஷிப்ரகதித்வாயோச்யதே, ந இஷுதுல்யகதித்வாய — தத்வத்; ஏதேநாநந்தத்வோபமாநஷ்ருதிர்வ்யாக்யாதா; ‘ஜ்யாயாநாகாஷாத்’ இத்யாதிஷ்ருதிப்யஷ்ச ப்ரஹ்மணஃ ஸகாஷாதாகாஷஸ்யோநபரிமாணத்வஸித்திஃ ‘ந தஸ்ய ப்ரதிமாஸ்தி’ இதி ச ப்ரஹ்மணோநுபமாநத்வஂ தர்ஷயதி; ‘அதோந்யதார்தம்’ இதி ச ப்ரஹ்மணோந்யேஷாமாகாஷாதீநாமார்தத்வஂ தர்ஷயதி. தபஸி ப்ரஹ்மஷப்தவதாகாஷஸ்ய ஜந்மஷ்ருதேர்கௌணத்வமித்யேததாகாஷஸஂபவஷ்ருத்யநுமாநாப்யாஂ பரிஹரிதம். தஸ்மாத்ப்ரஹ்மகார்யஂ வியதிதி ஸித்தம்||
———————————————
மாதரிஷ்வாதிகரணம்||2.3.8||–ஏதேந மாதரிஷ்வா வ்யாக்யாதஃ||2.3.8||

அதிதேஷோயம். ஏதேந வியத்வ்யாக்யாநேந மாதரிஷ்வாபி வியதாஷ்ரயோ வாயுர்வ்யாக்யாதஃ. தத்ராப்யேதே யதாயோகஂ பக்ஷா ரசயிதவ்யாஃ — ந வாயுருத்பத்யதே, சந்தோகாநாமுத்பத்திப்ரகரணேநாம்நாநாதித்யேகஃ பக்ஷஃ, அஸ்தி து தைத்திரீயாணாமுத்பத்திப்ரகரணே ஆம்நாநம் ‘ஆகாஷாத்வாயுஃ’ — இதி பக்ஷாந்தரம்; ததஷ்ச ஷ்ருத்யோர்விப்ரதிஷேதே ஸதி கௌணீ வாயோருத்பத்திஷ்ருதிஃ, அஸஂபவாத் இத்யபரோபிப்ராயஃ; அஸஂபவஷ்ச ‘ஸைஷாநஸ்தமிதா தேவதா யத்வாயுஃ’ இத்யஸ்தமயப்ரதிஷேதாதமரிதத்வாதிஷ்ரவணாச்ச. ப்ரதிஜ்ஞாநுபரோதாத்யாவத்விகாரஂ ச விபாகாப்யுபகமாதுத்பத்யதே வாயுரிதி ஸித்தாந்தஃ. அஸ்தமயப்ரதிஷேதோபரவித்யாவிஷய ஆபேக்ஷிகஃ, அக்ந்யாதீநாமிவ வாயோரஸ்தமயாபாவாத். கரிதப்ரதிவிதாநஂ ச அமரிதத்வாதிஷ்ரவணம். நநு வாயோராகாஷஸ்ய ச துல்யயோருத்பத்திப்ரகரணே ஷ்ரவணாஷ்ரவணயோரேகமேவாதிகரணமுபயவிஷயமஸ்து கிமதிதேஷேநாஸதி விஷேஷ இதி, உச்யதே — ஸத்யமேவமேதத்; ததாபி மந்ததியாஂ ஷப்தமாத்ரகரிதாஷங்காநிவரித்த்யர்தோயமதிதேஷஃ க்ரியதே — ஸஂவர்கவித்யாதிஷு ஹ்யுபாஸ்யத வாயோர்மஹாபாகத்வஷ்ரவணாத் அஸ்தமயப்ரதிஷேதாதிப்யஷ்ச பவதி நித்யத்வாஷங்கா கஸ்யசிதிதி||
————————————————————
அஸஂபவாதிகரணம்||2.3.9||–அஸம்பவஸ்து ஸதோநுபபத்தேஃ||2.3.9||-

வியத்பவநயோரஸஂபாவ்யமாநஜந்மநோரப்யுத்பத்திமுபஷ்ருத்ய, ப்ரஹ்மணோபி பவேத்குதஷ்சிதுத்பத்திரிதி ஸ்யாத்கஸ்யசிந்மதிஃ; ததா விகாரேப்ய ஏவாகாஷாதிப்ய உத்தரேஷாஂ விகாராணாமுத்பத்திமுபஷ்ருத்ய, ஆகாஷஸ்யாபி விகாராதேவ ப்ரஹ்மண உத்பத்திரிதி கஷ்சிந்மந்யேத; தாமாஷங்காமபநேதுமிதஂ ஸூத்ரம் — அஸஂபவஸ்த்விதி. ந கலு ப்ரஹ்மணஃ ஸதாத்மகஸ்ய குதஷ்சிதந்யதஃ ஸஂபவ உத்பத்திராஷங்கிதவ்யா; கஸ்மாத்? அநுபபத்தேஃ. ஸந்மாத்ரஂ ஹி ப்ரஹ்ம; ந தஸ்ய ஸந்மாத்ராதேவோத்பத்திஃ ஸஂபவதி, அஸத்யதிஷயே ப்ரகரிதிவிகாரபாவாநுபபத்தேஃ; நாபி ஸத்விஷேஷாத், தரிஷ்டவிபர்யயாத் — ஸாமாந்யாத்விஷேஷா உத்பத்யமாநா தரிஷ்யந்தே, மரிதாதேர்கடாதயஃ, ந து விஷேஷேப்யஃ ஸாமாந்யம்; நாப்யஸதஃ, நிராத்மகத்வாத்; ‘கதமஸதஃ ஸஜ்ஜாயேத’ இதி ச ஆக்ஷேபஷ்ரவணாத். ‘ஸ காரணஂ கரணாதிபாதிபோ ந சாஸ்ய கஷ்சிஜ்ஜநிதா ந சாதிபஃ’ இதி ச ப்ரஹ்மணோ ஜநயிதாரஂ வாரயதி. வியத்பவநயோஃ புநருத்பத்திஃ ப்ரதர்ஷிதா, ந து ப்ரஹ்மணஃ ஸா அஸ்தீதி வைஷம்யம். ந ச விகாரேப்யோ விகாராந்தரோத்பத்திதர்ஷநாத்ப்ரஹ்மணோபி விகாரத்வஂ பவிதுமர்ஹதி, மூலப்ரகரித்யநப்யுபகமேநவஸ்தாப்ரஸங்காத்; யா மூலப்ரகரிதிரப்யுபகம்யதே, ததேவ ச நோ ப்ரஹ்மேத்யவிரோதஃ||
———————————————————
தேஜோதிகரணம்||2.3.10||–தேஜோதஸ்ததாஹ்யாஹ||2.3.10||

சாந்தோக்யே ஸந்மூலத்வஂ தேஜஸஃ ஷ்ராவிதம், தைத்திரீயகே து வாயுமூலத்வம்; தத்ர தேஜோயோநிஂ ப்ரதி ஷ்ருதிவிப்ரதிபத்தௌ ஸத்யாம், ப்ராப்தஂ தாவத்ப்ரஹ்மயோநிகஂ தேஜ இதி. குதஃ? ‘ஸதேவ’ இத்யுபக்ரம்ய ‘தத்தேஜோஸரிஜத’ இத்யுபதேஷாத்; ஸர்வவிஜ்ஞாநப்ரதிஜ்ஞாயாஷ்ச, ப்ரஹ்மப்ரபவத்வே ஸர்வஸ்ய, ஸஂபவாத்; ‘தஜ்ஜலாந்’ இதி ச அவிஷேஷஷ்ருதேஃ; ‘ஏதஸ்மாஜ்ஜாயதே ப்ராணஃ’ இதி ச உபக்ரம்ய ஷ்ருத்யந்தரே ஸர்வஸ்யாவிஷேஷேண ப்ரஹ்மஜத்வோபதேஷாத்; தைத்திரீயகே ச ‘ஸ தபஸ்தப்த்வா. இதஂ ஸர்வமஸரிஜத. யதிதஂ கிஂச’ இத்யவிஷேஷஷ்ரவணாத்; தஸ்மாத் — ‘வாயோரக்நிஃ’ இதி க்ரமோபதேஷோ த்ரஷ்டவ்யஃ — வாயோரநந்தரமக்நிஃ ஸஂபூத இதி —

ஏவஂ ப்ராப்தே, உச்யதே — தேஜஃ அதஃ மாதரிஷ்வநஃ ஜாயத இதி; கஸ்மாத்? ததா ஹ்யாஹ — ‘வாயோரக்நிஃ’ இதி.
அவ்யவஹிதே ஹி தேஜஸோ ப்ரஹ்மஜத்வே ஸதி, அஸதி வாயுஜத்வே ‘வாயோரக்நிஃ’ இதீயஂ ஷ்ருதிஃ கதர்திதா ஸ்யாத். நநு க்ரமார்தைஷா பவிஷ்யதீத்யுக்தம்; நேதி ப்ரூமஃ — ‘தஸ்மாத்வா ஏதஸ்மாதாத்மந ஆகாஷஃ ஸஂபூதஃ’ இதி புரஸ்தாத் ஸஂபவத்யபாதாநஸ்ய ஆத்மநஃ பஞ்சமீநிர்தேஷாத், தஸ்யைவ ச ஸஂபவதேரிஹாதிகாராத், பரஸ்தாதபி தததிகாரே ‘பரிதிவ்யா ஓஷதயஃ’ இத்யபாதாநபஞ்சமீதர்ஷநாத், ‘வாயோரக்நிஃ ‘ இத்யபாதாநபஞ்சம்யேவைஷேதி கம்யதே; அபி ச, வாயோரூர்த்வமக்நிஃ ஸஂபூதஃ — இதி கல்ப்யஃ உபபதார்தயோகஃ, க்லரிப்தஸ்து காரகார்தயோகஃ — வாயோரக்நிஃ ஸஂபூதஃ இதி; தஸ்மாதேஷா ஷ்ருதிர்வாயுயோநித்வஂ தேஜஸோவகமயதி. நந்விதராபி ஷ்ருதிர்ப்ரஹ்மயோநித்வஂ தேஜஸோவகமயதி — ‘தத்தேஜோஸரிஜத’ இதி; ந, தஸ்யாஃ பாரஂபர்யஜத்வேப்யவிரோதாத்; யதாபி ஹ்யாகாஷஂ வாயுஂ ச ஸரிஷ்ட்வா வாயுபாவாபந்நஂ ப்ரஹ்ம தேஜோஸரிஜதேதி கல்ப்யதே, ததாபி ப்ரஹ்மஜத்வஂ தேஜஸோ ந விருத்யதே, யதா — தஸ்யாஃ ஷ்ரரிதம், தஸ்யா ததி, தஸ்யா ஆமிக்ஷேத்யாதி; தர்ஷயதி ச ப்ரஹ்மணோ விகாராத்மநாவஸ்தாநம் — ‘ததாத்மாந்்வயமகுருத ‘ இதி; ததா ச ஈஷ்வரஸ்மரணஂ பவதி — ‘புத்திர்ஜ்ஞாநமஸஂமோஹஃ ‘ இத்யாத்யநுக்ரம்ய ‘பவந்தி பாவா பூதாநாஂ மத்த ஏவ பரிதக்விதாஃ’ இதி. யத்யபி புத்த்யாதயஃ ஸ்வகாரணேப்யஃ ப்ரத்யக்ஷஂ பவந்தோ தரிஷ்யந்தே, ததாபி ஸர்வஸ்ய பாவஜாதஸ்ய ஸாக்ஷாத்ப்ரணாட்யா வா ஈஷ்வரவஂஷ்யத்வாத்; ஏதேநாக்ரமஸரிஷ்டிவாதிந்யஃ ஷ்ருதயோ வ்யாக்யாதாஃ, தாஸாஂ ஸர்வதோபபத்தேஃ, க்ரமவத்ஸரிஷ்டிவாதிநீநாஂ த்வந்யதாநுபபத்தேஃ. ப்ரதிஜ்ஞாபி ஸத்வஂஷ்யத்வமாத்ரமபேக்ஷதே, ந அவ்யவஹிதஜந்யத்வம் — இத்யவிரோதஃ||
———————————————–
அபதிகரணம்||2.3.11||–ஆபஃ||2.3.11||–

‘அதஸ்ததா ஹ்யாஹ’ இத்யநுவர்ததே; ஆபஃ, அதஃ தேஜஸஃ, ஜாயந்தே; கஸ்மாத்? ததா ஹ்யாஹ — ‘ததபோஸரிஜத’ இதி, ‘அக்நேராபஃ’ இதி ச; ஸதி வசநே நாஸ்தி ஸஂஷயஃ. தேஜஸஸ்து ஸரிஷ்டிஂ வ்யாக்யாய பரிதிவ்யா வ்யாக்யாஸ்யந், அபோந்தரியாமிதி ‘ஆபஃ’ இதி ஸூத்ரயாஂபபூவ||
——————————————-
பரிதிவ்யதிகாராதிகரணம்||2.3.12|| –பரிதிவ்யதிகாரரூபஷப்தாந்தரேப்யஃ||2.3.12||

‘தா ஆப ஐக்ஷந்த பஹ்வ்யஃ ஸ்யாம ப்ரஜாயேமஹீதி தா அந்நமஸரிஜந்த’ இதி ஷ்ரூயதே; தத்ர ஸஂஷயஃ — கிமநேநாந்நஷப்தேந வ்ரீஹியவாத்யப்யவஹார்யஂ வா ஓதநாத்யுச்யதே, கிஂ வா பரிதிவீதி; தத்ர ப்ராப்தஂ தாவத் — வ்ரீஹியவாதி ஓதநாதி வா பரிக்ரஹீதவ்யமிதி; தத்ர ஹ்யந்நஷப்தஃ ப்ரஸித்தோ லோகே; வாக்யஷேஷோப்யேதமர்தமுபோத்பலயதி — ‘தஸ்மாத்யத்ர க்வசந வர்ஷதி ததேவ பூயிஷ்டமந்நஂ பவதி’ இதி — வ்ரீஹியவாத்யேவ ஹி ஸதி வர்ஷணே பஹு பவதி, ந பரிதிவீதி||

ஏவஂ ப்ராப்தே, ப்ரூமஃ — பரிதிவ்யேவேயமந்நஷப்தேநாத்ப்யோ ஜாயமாநா விவக்ஷ்யத இதி; கஸ்மாத்? அதிகாராத், ரூபாத், ஷப்தாந்தராச்ச. அதிகாரஸ்தாவத் — ‘தத்தேஜோஸரிஜத’ ‘ததபோஸரிஜத’ இதி மஹாபூதவிஷயோ வர்ததே; தத்ர க்ரமப்ராப்தாஂ பரிதிவீஂ மஹாபூதஂ விலங்க்ய நாகஸ்மாத்வ்ரீஹ்யாதிபரிக்ரஹோ ந்யாய்யஃ. ததா ரூபமபி வாக்யஷேஷே பரிதிவ்யநுகுணஂ தரிஷ்யதே — ‘யத்கரிஷ்ணஂ ததந்நஸ்ய’ இதி; ந ஹ்யோதநாதேரப்யவஹார்யஸ்ய கரிஷ்ணத்வநியமோஸ்தி, நாபி வ்ரீஹ்யாதீநாம். நநு பரிதிவ்யா அபி நைவ கரிஷ்ணத்வநியமோஸ்தி, பயஃபாண்டுரஸ்யாங்காரரோஹிதஸ்ய ச க்ஷேத்ரஸ்ய தர்ஷநாத்; நாயஂ தோஷஃ — பாஹுல்யாபேக்ஷத்வாத்; பூயிஷ்டஂ ஹி பரிதிவ்யாஃ கரிஷ்ணஂ ரூபம், ந ததா ஷ்வேதரோஹிதே; பௌராணிகா அபி பரிதிவீசாயாஂ ஷர்வரீமுபதிஷந்தி, ஸா ச கரிஷ்ணாபாஸா — இத்யதஃ கரிஷ்ணஂ ரூபஂ பரிதிவ்யா இதி ஷ்லிஷ்யதே. ஷ்ருத்யந்தரமபி ஸமாநாதிகாரம் — ‘அதப்யஃ பரிதிவீ’ இதி பவதி, ‘தத்யதபாஂ ஷர ஆஸீத்தத்ஸமஹந்யத ஸா பரிதிவ்யபவத்’ இதி ச; பரிதிவ்யாஸ்து வ்ரீஹ்யாதேருத்பத்திஂ தர்ஷயதி — ‘பரிதிவ்யா ஓஷதய ஓஷதீப்யோந்நம்’ இதி ச. ஏவமதிகாராதிஷு பரிதிவ்யாஃ ப்ரதிபாதகேஷு ஸத்ஸு குதோ வ்ரீஹ்யாதிப்ரதிபத்திஃ? ப்ரஸித்திரப்யதிகாராதிபிரேவ பாத்யதே; வாக்யஷேஷோபி பார்திவத்வாதந்நாத்யஸ்ய தத்த்வாரேண பரிதிவ்யா ஏவாத்ப்யஃ ப்ரபவத்வஂ ஸூசயதீதி த்ரஷ்டவ்யம். தஸ்மாத்பரிதிவீயமந்நஷப்தேதி||
—————————————-

ததபித்யாநாதிகரணம்||2.3.13||–ததபித்யாநாதேவ து தல்லிங்காத்ஸஃ||2.3.13||–

கிமிமாநி வியதாதீநி பூதாநி ஸ்வயமேவ ஸ்வவிகாராந்ஸரிஜந்தி, ஆஹோஸ்வித்பரமேஷ்வர ஏவ தேந தேந ஆத்மநாவதிஷ்டமாநோபித்யாயந் தஂ தஂ விகாரஂ ஸரிஜதீதி ஸஂதேஹே ஸதி, ப்ராப்தஂ தாவத் — ஸ்வயமேவ ஸரிஜந்தீதி; குதஃ?
‘ஆகாஷாத்வாயுர்வாயோரக்நிஃ ‘ இத்யாதிஸ்வாதந்த்ர்யஷ்ரவணாத். நநு அசேதநாநாஂ ஸ்வதந்த்ராணாஂ ப்ரவரித்திஃ ப்ரதிஷித்தா; நைஷ தோஷஃ — ‘தத்தேஜ ஐக்ஷத தா ஆப ஐக்ஷந்த’ இதி ச பூதாநாமபி சேதநத்வஷ்ரவணாதிதி||

ஏவஂ ப்ராப்தே, அபிதீயதே — ஸ ஏவ பரமேஷ்வரஸ்தேந தேந ஆத்மநா அவதிஷ்டமாநோபித்யாயந் தஂ தஂ விகாரஂ ஸரிஜதீதி; குதஃ? தல்லிங்காத். ததா ஹி ஷாஸ்த்ரம் — ‘யஃ பரிதிவ்யாஂ திஷ்டந்யஃ பரிதிவ்யா அந்தரோ யஂ பரிதிவீ ந வேத யஸ்ய பரிதிவீ ஷரீரஂ யஃ பரிதிவீமந்தரோ யமயதி’ இத்யேவஂஜாதீயகம் — ஸாத்யக்ஷாணாமேவ பூதாநாஂ ப்ரவரித்திஂ தர்ஷயதி; ததா ‘ஸோகாமயத பஹு ஸ்யாஂ ப்ரஜாயேயேதி’ இதி ப்ரஸ்துத்ய, ‘ஸச்ச த்யச்சாபவத், ததாத்மாநஂ ஸ்வயமகுருத’ இதி ச தஸ்யைவ ச ஸர்வாத்மபாவஂ தர்ஷயதி. யத்து ஈக்ஷணஷ்ரவணமப்தேஜஸோஃ, தத்பரமேஷ்வராவேஷவஷாதேவ த்ரஷ்டவ்யம் — ‘நாந்யோதோஸ்தி த்ரஷ்டா’ இதீக்ஷித்ரந்தரப்ரதிஷேதாத், ப்ரகரிதத்வாச்ச ஸத ஈக்ஷிதுஃ ‘ததைக்ஷத பஹு ஸ்யாஂ ப்ரஜாயேயேதி’ இத்யத்ர||
———————————————-
விபர்யயாதிகரணம்||2.3.14||–விபர்யயேண து க்ரமோத உபபத்யதே ச||2.3.14||

பூதாநாமுத்பத்திக்ரமஷ்சிந்திதஃ; அதேதாநீம் அப்யயக்ரமஷ்சிந்த்யதே — கிமநியதேந க்ரமேணாப்யயஃ, உத உத்பத்திக்ரமேண, அதவா தத்விபரீதேநேதி. த்ரயோபி ச உத்பத்திஸ்திதிப்ரலயா பூதாநாஂ ப்ரஹ்மாயத்தாஃ ஷ்ரூயந்தே — ‘யதோ வா இமாநி பூதாநி ஜாயந்தே. யேந ஜாதாநி ஜீவந்தி. யத்ப்ரயந்த்யபிஸஂவிஷந்தி’ இதி. தத்ராநியமோவிஷேஷாதிதி ப்ராப்தம்; அதவா உத்பத்தேஃ க்ரமஸ்ய ஷ்ருதத்வாத்ப்ரலயஸ்யாபி க்ரமாகாங்க்ஷிணஃ ஸ ஏவ க்ரமஃ ஸ்யாதிதி||

ஏவஂ ப்ராப்தஂ ததோ ப்ரூமஃ — விபர்யயேண து ப்ரலயக்ரமஃ, அதஃ உத்பத்திக்ரமாத், பவிதுமர்ஹதி; ததா ஹி லோகே தரிஷ்யதே — யேந க்ரமேண ஸோபாநமாரூடஃ, ததோ விபரீதேந க்ரமேணாவரோஹதீதி; அபி ச தரிஷ்யதே — மரிதோ ஜாதஂ கடஷராவாதி அப்யயகாலே மரித்பாவமப்யேதி, அத்ப்யஷ்ச ஜாதஂ ஹிமகரகாதி அப்பாவமப்யேதீதி. அதஷ்சோபபத்யத ஏதத் — யத்பரிதிவீ அத்ப்யோ ஜாதா ஸதீ ஸ்திதிகாலவ்யதிக்ராந்தௌ அபஃ அபீயாத்; ஆபஷ்ச தேஜஸோ ஜாதாஃ ஸத்யஃ தேஜஃ அபீயுஃ; ஏவஂ க்ரமேண ஸூக்ஷ்மஂ ஸூக்ஷ்மதரஂ ச அநந்தரமநந்தரதரஂ காரணமபீத்ய ஸர்வஂ கார்யஜாதஂ பரமகாரணஂ பரமஸூக்ஷ்மஂ ச ப்ரஹ்மாப்யேதீதி வேதிதவ்யம்; ந ஹி ஸ்வகாரணவ்யதிக்ரமேண காரணகாரணே கார்யாப்யயோ ந்யாய்யஃ. ஸ்மரிதாவப்யுத்பத்திக்ரமவிபர்யயேணைவாப்யயக்ரமஸ்தத்ர தத்ர தர்ஷிதஃ — -‘ஜகத்ப்ரதிஷ்டா தேவர்ஷே பரிதிவ்யப்ஸு ப்ரலீயதே. ஜ்யோதிஷ்யாபஃ ப்ரலீயந்தே ஜ்யோதிர்வாயௌ ப்ரலீயதே’ இத்யேவமாதௌ. உத்பத்திக்ரமஸ்து உத்பத்தாவேவ ஷ்ருதத்வாந்நாப்யயே பவிதுமர்ஹதி; ந ச அஸௌ அயோக்யத்வாதப்யயேநாகாங்க்ஷ்யதே; ந ஹி கார்யே த்ரியமாணே காரணஸ்யாப்யயோ யுக்தஃ, காரணாப்யயே கார்யஸ்யாவஸ்தாநாநுபபத்தேஃ; கார்யாப்யயே து காரணஸ்யாவஸ்தாநஂ யுக்தம் — மரிதாதிஷ்வேவஂ தரிஷ்டத்வாத்||
——————————————————

அந்தராவிஜ்ஞாநாதிகரணம்||2.3.15||-அந்தரா விஜ்ஞாநமநஸீ க்ரமேண தல்லிங்காதிதி சேந்நாவிஷேஷாத்||2.3.15||

பூதாநாமுத்பத்திப்ரலயாவநுலோமப்ரதிலோமக்ரமாப்யாஂ பவத இத்யுக்தம்; ஆத்மாதிருத்பத்திஃ ப்ரலயஷ்சாத்மாந்தஃ — இத்யப்யுக்தம். ஸேந்த்ரியஸ்ய து மநஸோ புத்தேஷ்ச ஸத்பாவஃ ப்ரஸித்தஃ ஷ்ருதிஸ்மரித்யோஃ — ‘புத்திஂ து ஸாரதிஂ வித்தி மநஃ ப்ரக்ரஹமேவ ச. இந்த்ரியாணி ஹயாநாஹுஃ’ இத்யாதிலிங்கேப்யஃ; தயோரபி கஸ்மிஂஷ்சிதந்தராலே க்ரமேணோத்பத்திப்ரலயாவுபஸஂக்ராஹ்யௌ, ஸர்வஸ்ய வஸ்துஜாதஸ்ய ப்ரஹ்மஜத்வாப்யுபகமாத். அபி ச ஆதர்வணே உத்பத்திப்ரகரணே பூதாநாமாத்மநஷ்சாந்தராலே கரணாந்யநுக்ரம்யந்தே — ‘ஏதஸ்மாஜ்ஜாயதே ப்ராணோ மநஃ ஸர்வேந்த்ரியாணி ச. கஂ வாயுர்ஜ்யோதிராபஃ பரிதிவீ விஷ்வஸ்ய தாரிணீ’ இதி. தஸ்மாத்பூர்வோக்தோத்பத்திப்ரலயக்ரமபங்கப்ரஸங்கோ பூதாநாமிதி சேத், ந; அவிஷேஷாத் — யதி தாவத்பௌதிகாநி கரணாநி, ததோ பூதோத்பத்திப்ரலயாப்யாமேவைஷாமுத்பத்திப்ரலயௌ பவத இதி நைதயோஃ க்ரமாந்தரஂ மரிக்யம்; பவதி ச பௌதிகத்வே லிங்கஂ கரணாநாம் — ‘அந்நமயஂ ஹி ஸோம்ய மந ஆபோமயஃ ப்ராணஸ்தேஜோமயீ வாக்’ இத்யேவஂஜாதீயகம்; வ்யபதேஷோபி க்வசித்பூதாநாஂ கரணாநாஂ ச ப்ராஹ்மணபரிவ்ராஜகந்யாயேந நேதவ்யஃ. அத த்வபௌதிகாநி கரணாநி, ததாபி பூதோத்பத்திக்ரமோ ந கரணைர்விஷிஷ்யதே — ப்ரதமஂ கரணாந்யுத்பத்யந்தே சரமஂ பூதாநி, ப்ரதமஂ வா பூதாந்யுத்பத்யந்தே சரமஂ கரணாநீதி; ஆதர்வணே து ஸமாம்நாயக்ரமமாத்ரஂ கரணாநாஂ பூதாநாஂ ச, ந தத்ரோத்பத்திக்ரம உச்யதே; ததா அந்யத்ராபி பரிதகேவ பூதக்ரமாத்கரணக்ரம ஆம்நாயதே — ‘ப்ரஜாபதிர்வா இதமக்ர ஆஸீத்ஸ ஆத்மாநமைக்ஷத ஸ மநோஸரிஜத தந்மந ஏவாஸீத்ததாத்மாநமைக்ஷத தத்வாசமஸரிஜத’ இத்யாதிநா. தஸ்மாந்நாஸ்தி
பூதோத்பத்திக்ரமஸ்ய பங்கஃ||
———————————————-
சராசரவ்யபாஷ்ரயாதிகரணம்||2.3.16||–சராசரவ்யபாஷ்ரயஸ்து ஸ்யாத்தத்வ்யபதேஷோ பாக்தஸ்தத்பாவபாவித்வாத்||2.3.16||–

ஸ்தோ ஜீவஸ்யாப்யுத்பத்திப்ரலயௌ, ஜாதோ தேவதத்தோ மரிதோ தேவதத்த இத்யேவஂஜாதீயகால்லௌகிகவ்யபதேஷாத் ஜாதகர்மாதிஸஂஸ்காரவிதாநாச்ச — இதி ஸ்யாத்கஸ்யசித்ப்ராந்திஃ; தாமபநுதாமஃ. ந ஜீவஸ்யோத்பத்திப்ரலயௌ ஸ்தஃ, ஷாஸ்த்ரபலஸஂபந்தோபபத்தேஃ; ஷரீராநுவிநாஷிநி ஹி ஜீவே ஷரீராந்தரகதேஷ்டாநிஷ்டப்ராப்திபரிஹாரார்தௌ விதிப்ரதிஷேதாவநர்தகௌ ஸ்யாதாம்; ஷ்ரூயதே ச — ‘ஜீவாபேதஂ வாவ கிலேதஂ ம்ரியதே ந ஜீவோ ம்ரியதே’ இதி. நநு லௌகிகோ ஜந்மமரணவ்யபதேஷோ ஜீவஸ்ய தர்ஷிதஃ; ஸத்யஂ தர்ஷிதஃ; பாக்தஸ்த்வேஷ ஜீவஸ்ய ஜந்மமரணவ்யபதேஷஃ. கிமாஷ்ரயஃ புநரயஂ முக்யஃ, யதபேக்ஷயா பாக்த இதி? உச்யதே — சராசரவ்யபாஷ்ரயஃ; ஸ்தாவரஜங்கமஷரீரவிஷயௌ ஜந்மமரணஷப்தௌ; ஸ்தாவரஜங்கமாநி ஹி பூதாநி ஜாயந்தே ச ம்ரியந்தே ச; அதஸ்தத்விஷயௌ ஜந்மமரணஷப்தௌ முக்யௌ ஸந்தௌ தத்ஸ்தே ஜீவாத்மந்யுபசர்யேதே, தத்பாவபாவித்வாத் — ஷரீரப்ராதுர்பாவதிரோபாவயோர்ஹி ஸதோர்ஜந்மமரணஷப்தௌ பவதஃ, நாஸதோஃ; ந ஹி ஷரீரஸஂபந்தாதந்யத்ர ஜீவோ ஜாதோ மரிதோ வா கேநசில்லக்ஷ்யதே; ‘ஸ வா அயஂ புருஷோ ஜாயமாநஃ ஷரீரமபிஸஂபத்யமாநஃ ஸ உத்க்ராமந் ம்ரியமாணஃ’ இதி ச ஷரீரஸஂயோகவியோகநிமித்தாவேவ ஜந்மமரணஷப்தௌ தர்ஷயதி. ஜாதகர்மாதிவிதாநமபி தேஹப்ராதுர்பாவாபேக்ஷமேவ த்ரஷ்டவ்யம், அபாவாஜ்ஜீவப்ராதுர்பாவஸ்ய. ஜீவஸ்ய பரஸ்மாதாத்மந உத்பத்திர்வியதாதீநாமிவாஸ்தி நாஸ்தி வேத்யேததுத்தரேண ஸூத்ரேண வக்ஷ்யதி; தேஹாஷ்ரயௌ தாவஜ்ஜீவஸ்ய ஸ்தூலாவுத்பத்திப்ரலயௌ ந ஸ்தஃ இத்யேததநேந ஸூத்ரேணாவோசத்||
————————————————-
ஆத்மாதிகரணம்||2.3.17||-நாத்மாஷ்ருதேர்நித்யத்வாச்ச தாப்யஃ||2.3.17||–

அஸ்த்யாத்மா ஜீவாக்யஃ ஷரீரேந்த்ரியபஞ்ஜராத்யக்ஷஃ கர்மபலஸஂபந்தீ; ஸ கிஂ வ்யோமாதிவதுத்பத்யதே ப்ரஹ்மணஃ, ஆஹோஸ்வித்ப்ரஹ்மவதேவ நோத்பத்யதே, இதி ஷ்ருதிவிப்ரதிபத்தேர்விஷயஃ; காஸுசிச்ச்ருதிஷு அக்நிவிஸ்புலிங்காதிநிதர்ஷநைஃ ர்ஜீவாத்மநஃ பரஸ்மாத்ப்ரஹ்மண உத்பத்திராம்நாயதே; காஸுசித்து அவிகரிதஸ்யைவ பரஸ்ய ப்ரஹ்மணஃ கார்யப்ரவேஷேந ஜீவபாவோ விஜ்ஞாயதே, ந ச உத்பத்திராம்நாயத இதி. தத்ர ப்ராப்தஂ தாவத் — உத்பத்யதே ஜீவ இதி; குதஃ? ப்ரதிஜ்ஞாநுபரோதாதேவ. ‘ஏகஸ்மிந்விதிதே ஸர்வமிதஂ விதிதம்’ இதீயஂ ப்ரதிஜ்ஞா ஸர்வஸ்ய வஸ்துஜாதஸ்ய ப்ரஹ்மப்ரபவத்வே ஸதி நோபருத்யேத, தத்த்வாந்தரத்வே து ஜீவஸ்ய ப்ரதிஜ்ஞேயமுபருத்யேத. ந ச அவிகரிதஃ பரமாத்மைவ ஜீவ இதி ஷக்யதே விஜ்ஞாதும், லக்ஷணபேதாத் — அபஹதபாப்மத்வாதிதர்மகோ ஹி பரமாத்மா, தத்விபரீதோ ஹி ஜீவஃ. விபாகாச்சாஸ்ய விகாரத்வஸித்திஃ — யாவாந் ஹி ஆகாஷாதிஃ ப்ரவிபக்தஃ, ஸ ஸர்வோ விகாரஃ; தஸ்ய ச ஆகாஷாதேருத்பத்திஃ ஸமதிகதா; ஜீவாத்மாபி புண்யாபுண்யகர்மா ஸுகதுஃகயுக் ப்ரதிஷரீரஂ ப்ரவிபக்த இதி, தஸ்யாபி ப்ரபஞ்சோத்பத்த்யவஸரே உத்பத்திர்பவிதுமர்ஹதி. அபி ச ‘யதாக்நேஃ க்ஷுத்ரா விஸ்புலிங்கா வ்யுச்சரந்த்யேவமேவாஸ்மாதாத்மநஃ ஸர்வே ப்ராணாஃ’ இதி ப்ராணாதேர்போக்யஜாதஸ்ய ஸரிஷ்டிஂ ஷிஷ்ட்வா ‘ஸர்வ ஏத ஆத்மாநோ வ்யுச்சரந்தி’ இதி போக்தரி஀ணாமாத்மநாஂ பரிதக்ஸரிஷ்டிஂ ஷாஸ்தி. ‘யதா ஸுதீப்தாத்பாவகாத்விஸ்புலிங்காஃ ஸஹஸ்ரஷஃ ப்ரபவந்தே ஸரூபாஃ. ததாக்ஷராத்விவிதாஃ ஸோம்ய பாவாஃ ப்ரஜாயந்தே தத்ர சைவாபியந்தி’ இதி ச ஜீவாத்மநாமுத்பத்திப்ரலயாவுச்யேதே, ஸரூபவசநாத் — ஜீவாத்மாநோ ஹி பரமாத்மநா ஸரூபா பவந்தி, சைதந்யயோகாத்; ந ச க்வசிதஷ்ரவணமந்யத்ர ஷ்ருதஂ வாரயிதுமர்ஹதி, ஷ்ருத்யந்தரகதஸ்யாப்யவிருத்தஸ்யாதிகஸ்யார்தஸ்ய ஸர்வத்ரோபஸஂஹர்தவ்யத்வாத். ப்ரவேஷஷ்ருதிரப்யேவஂ ஸதி விகாரபாவாபத்த்யைவ வ்யாக்யாதவ்யா — ‘ததாத்மாநஂ ஸ்வயமகுருத’ இத்யாதிவத். தஸ்மாதுத்பத்யதே ஜீவ இதி||

ஏவஂ ப்ராப்தே, ப்ரூமஃ — நாத்மா ஜீவ உத்பத்யத இதி; கஸ்மாத்? அஷ்ருதேஃ; ந ஹ்யஸ்யோத்பத்திப்ரகரணே ஷ்ரவணமஸ்தி பூயஃஸு ப்ரதேஷேஷு. நநு க்வசிதஷ்ரவணமந்யத்ர ஷ்ருதஂ ந வாரயதீத்யுக்தம்; ஸத்யமுக்தம்; உத்பத்திரேவ த்வஸ்ய ந ஸஂபவதீதி வதாமஃ; கஸ்மாத்? நித்யத்வாச்ச தாப்யஃ — ச-ஷப்தாதஜத்வாதிப்யஷ்ச — நித்யத்வஂ ஹ்யஸ்ய ஷ்ருதிப்யோவகம்யதே, ததா அஜத்வம் அவிகாரித்வம் அவிகரிதஸ்யைவ ப்ரஹ்மணோ ஜீவாத்மநாவஸ்தாநஂ ப்ரஹ்மாத்மநா சேதி; ந சைவஂரூபஸ்யோத்பத்திருபபத்யதே. தாஃ காஃ ஷ்ருதயஃ? — ‘ந ஜீவோ ம்ரியதே’ ‘ஸ வா ஏஷ மஹாநஜ ஆத்மாஜரோமரோமரிதோபயோ ப்ரஹ்ம’ ‘ந ஜாயதே ம்ரியதே வா விபஷ்சித்’ ‘அஜோ நித்யஃ ஷாஷ்வதோயஂ புராணஃ’ ‘தத்ஸரிஷ்ட்வா ததேவாநுப்ராவிஷத்’ ‘அநேந ஜீவேநாத்மநாநுப்ரவிஷ்ய
நாமரூபே வ்யாகரவாணி’ ‘ஸ ஏஷ இஹ ப்ரவிஷ்ட ஆ நகாக்ரேப்யஃ’ ‘தத்த்வமஸி’ ‘அஹஂ ப்ரஹ்மாஸ்மி’ ‘அயமாத்மா ப்ரஹ்ம ஸர்வாநுபூஃ’ இத்யேவமாத்யா நித்யத்வவாதிந்யஃ ஸத்யஃ ஜீவஸ்யோத்பத்திஂ ப்ரதிபத்நந்தி. நநு ப்ரவிபக்தத்வாத்விகாரஃ, விகாரத்வாச்சோத்பத்யதே — இத்யுக்தம்; அத்ரோச்யதே — நாஸ்ய ப்ரவிபாகஃ ஸ்வதோஸ்தி, ‘ஏகோ தேவஃ ஸர்வபூதேஷு கூடஃ ஸர்வவ்யாபீ ஸர்வபூதாந்தராத்மா’ இதி ஷ்ருதேஃ; புத்த்யாத்யுபாதிநிமித்தஂ து அஸ்ய ப்ரவிபாகப்ரதிபாநம், ஆகாஷஸ்யேவ கடாதிஸஂபந்தநிமித்தம்; ததா ச ஷாஸ்த்ரம் — ‘ஸ வா அயமாத்மா ப்ரஹ்ம விஜ்ஞாநமயோ மநோமயஃ ப்ராணமயஷ்சக்ஷுர்மயஃ ஷ்ரோத்ரமயஃ’ இத்யேவமாதி — ப்ரஹ்மண ஏவாவிகரிதஸ்ய ஸதோஸ்யைகஸ்யாநேகபுத்த்யாதிமயத்வஂ தர்ஷயதி; தந்மயத்வஂ ச அஸ்ய தத்விவிக்தஸ்வரூபாநபிவ்யக்த்யா ததுபரக்தஸ்வரூபத்வம் — ஸ்த்ரீமயோ ஜால்ம இத்யாதிவத் — த்ரஷ்டவ்யம். யதபி க்வசிதஸ்யோத்பத்திப்ரலயஷ்ரவணம், ததப்யத ஏவோபாதிஸஂபந்தாந்நேதவ்யம் — உபாத்யுத்பத்த்யா அஸ்யோத்பத்திஃ, தத்ப்ரலயேந ச ப்ரலய இதி; ததா ச தர்ஷயதி — ‘ப்ரஜ்ஞாநகந ஏவைதேப்யோ பூதேப்யஃ ஸமுத்தாய தாந்யேவாநு விநஷ்யதி ந ப்ரேத்ய ஸஂஜ்ஞாஸ்தி’ இதி; ததோபாதிப்ரலய ஏவாயம், நாத்மவிலயஃ — இத்யேததபி — ‘அத்ரைவ மா பகவாந்மோஹாந்தமாபீபதந்ந வா அஹமிமஂ விஜாநாமி’ — ந ப்ரேத்ய ஸஂஜ்ஞாஸ்தி — இதி ப்ரஷ்நபூர்வகஂ ப்ரதிபாதயதி — ‘ந வா அரேஹஂ மோஹஂ ப்ரவீம்யவிநாஷீ வா அரேயமாத்மாநுச்சித்திதர்மா’ — மாத்ராஸஂஸர்கஸ்த்வஸ்ய பவதி — இதி. ப்ரதிஜ்ஞாநுபரோதோப்யவிகரிதஸ்யைவ ப்ரஹ்மணோ ஜீவபாவாப்யுபகமாத்; லக்ஷணபேதோப்யநயோருபாதிநிமித்த ஏவ, ‘அத ஊர்த்வஂ விமோக்ஷாயைவ ப்ரூஹி’ இதி ச ப்ரகரிதஸ்யைவ விஜ்ஞாநமயஸ்யாத்மநஃ ஸர்வஸஂஸாரதர்மப்ரத்யாக்யாநேந பரமாத்மபாவப்ரதிபாதநாத். தஸ்மாத் நைவாத்மோத்பத்யதே ப்ரவிலீயதே சேதி||
———————————————-
ஜ்ஞாதிகரணம்|| 2.3.18||–ஜ்ஞோத ஏவ||2.3.18||–

ஸ கிஂ காணபுஜாநாமிவாகந்துகசைதந்யஃ, ஸ்வதோசேதநஃ, ஆஹோஸ்வித்ஸாஂக்யாநாமிவ நித்யசைதந்யஸ்வரூப ஏவ, இதி வாதிவிப்ரதிபத்தேஃ ஸஂஷயஃ. கிஂ தாவத்ப்ராப்தம்? ஆகந்துகமாத்மநஷ்சைதந்யமாத்மமநஃஸஂயோகஜம், அக்நிகடஸஂயோகஜரோஹிதாதிகுணவதிதி ப்ராப்தம்; நித்யசைதந்யத்வே ஹி ஸுப்தமூர்சிதக்ரஹாவிஷ்டாநாமபி சைதந்யஂ ஸ்யாத்; தே பரிஷ்டாஃ ஸந்தஃ ‘ந கிஂசித்வயஂ சேதயேமஹி’ இதி ஜல்பந்தி; ஸ்வஸ்தாஷ்ச சேதயமாநா தரிஷ்யந்தே; அதஃ காதாசித்கசைதந்யத்வாதாகந்துகசைதந்ய ஆத்மேதி||

ஏவஂ ப்ராப்தே, அபிதீயதே — ஜ்ஞஃ நித்யசைதந்யோயமாத்மா — அத ஏவ — யஸ்மாதேவ நோத்பத்யதே, பரமேவ ப்ரஹ்ம அவிகரிதமுபாதிஸஂபர்காஜ்ஜீவபாவேநாவதிஷ்டதே; பரஸ்ய ஹி ப்ரஹ்மணஷ்சைதந்யஸ்வரூபத்வமாம்நாதம் — ‘விஜ்ஞாநமாநந்தஂ ப்ரஹ்ம ‘ ‘ஸத்யஂ ஜ்ஞாநமநந்தஂ ப்ரஹ்ம’ ‘அநந்தரோபாஹ்யஃ கரித்ஸ்நஃ ப்ரஜ்ஞாநகந ஏவ’ இத்யாதிஷு ஷ்ருதிஷு; ததேவ சேத்பரஂ ப்ரஹ்ம ஜீவஃ, தஸ்மாஜ்ஜீவஸ்யாபி நித்யசைதந்யஸ்வரூபத்வமக்ந்யௌஷ்ண்யப்ரகாஷவதிதி கம்யதே. விஜ்ஞாநமயப்ரக்ரியாயாஂ ச ஷ்ருதயோ பவந்தி — ‘அஸுப்தஃ ஸுப்தாநபிசாகஷீதி’ ‘அத்ராயஂ புருஷஃ ஸ்வயஂஜ்யோதிர்பவதி ‘ இதி, ‘ந ஹி விஜ்ஞாதுர்விஜ்ஞாதேர்விபரிலோபோ வித்யதே’ இத்யேவஂரூபாஃ. ‘அத யோ வேதேதஂ ஜிக்ராணீதி ஸ ஆத்மா’ இதி ச — ஸர்வைஃ கரணத்வாரைஃ ‘இதஂ வேத, இதஂ வேத’ இதி விஜ்ஞாநேநாநுஸஂதாநாத் தத்ரூபத்வஸித்திஃ. நித்யசைதந்யஸ்வரூபத்வே க்ராணாத்யாநர்தக்யமிதி சேத், ந, கந்தாதிவிஷயவிஷேஷபரிச்சேதார்தத்வாத்; ததா ஹி தர்ஷயதி — ‘கந்தாய க்ராணம்’ இத்யாதி. யத்து ஸுப்தாதயோ ந சேதயந்த இதி, தஸ்ய ஷ்ருத்யைவ பரிஹாரோபிஹிதஃ ஸுஷுப்தஂ ப்ரகரித்ய — ‘யத்வை தந்ந பஷ்யதி பஷ்யந்வை தந்ந பஷ்யதி; ந ஹி த்ரஷ்டுர்தரிஷ்டேர்விபரிலோபோ வித்யதேவிநாஷித்வாத்; ந து தத்த்விதீயமஸ்தி ததோந்யத்விபக்தஂ யத்பஷ்யேத்’ இத்யாதிநா; ஏததுக்தஂ பவதி — விஷயாபாவாதியமசேதயமாநதா, ந சைதந்யாபாவாதிதி — யதா வியதாஷ்ரயஸ்ய ப்ரகாஷஸ்ய ப்ரகாஷ்யாபாவாதநபிவ்யக்திஃ, ந ஸ்வரூபாபாவாத் — தத்வத். வைஷேஷிகாதிதர்கஷ்ச ஷ்ருதிவிரோத ஆபாஸீபவதி. தஸ்மாந்நித்யசைதந்யஸ்வரூப ஏவ ஆத்மேதி நிஷ்சிநுமஃ||
——————————————-
உத்க்ராந்திகத்யதிகரணம்|| 2.3.19||–உத்க்ராந்திகத்யாகதீநாம்||2.3.19||
–

இதாநீஂ து கிஂபரிமாணோ ஜீவ இதி சிந்த்யதே — கிமணுபரிமாணஃ, உத மத்யமபரிமாணஃ, ஆஹோஸ்வித் மஹாபரிமாண இதி. நநு ச நாத்மோத்பத்யதே நித்யசைதந்யஷ்சாயமித்யுக்தம்; அதஷ்ச பர ஏவ ஆத்மா ஜீவ இத்யாபததி; பரஸ்ய ச ஆத்மநோநந்தத்வமாம்நாதம்; தத்ர குதோ ஜீவஸ்ய பரிமாணசிந்தாவதார இதி; உச்யதே — ஸத்யமேதத்;
உத்க்ராந்திகத்யாகதிஷ்ரவணாநி து ஜீவஸ்ய பரிச்சேதஂ ப்ராபயந்தி; ஸ்வஷப்தேந ச அஸ்ய க்வசிதணுபரிமாணத்வமாம்நாயதே; தஸ்ய ஸர்வஸ்யாநாகுலத்வோபபாதநாயாயமாரம்பஃ. தத்ர ப்ராப்தஂ தாவத் — உத்க்ராந்திகத்யாகதீநாஂ ஷ்ரவணாத்பரிச்சிந்நோணுபரிமாணோ ஜீவ இதி; உத்க்ராந்திஸ்தாவத் — ‘ஸ யதாஸ்மாச்சரீராதுத்க்ராமதி ஸஹைவைதைஃ ஸர்வைருத்க்ராமதி’ இதி; கதிரபி — ‘யே வை கே சாஸ்மால்லோகாத்ப்ரயந்தி சந்த்ரமஸமேவ தே ஸர்வே கச்சந்தி’ இதி; ஆகதிரபி — ‘தஸ்மால்லோகாத்புநரைத்யஸ்மை லோகாய கர்மணே’ இதி; ஆஸாமுத்க்ராந்திகத்யாகதீநாஂ ஷ்ரவணாத்பரிச்சிந்நஸ்தாவஜ்ஜீவ இதி ப்ராப்நோதி — ந ஹி விபோஷ்சலநமவகல்பத இதி; ஸதி பரிச்சேதே, ஷரீரபரிமாணத்வஸ்யார்ஹதபரீக்ஷாயாஂ நிரஸ்தத்வாத் அணுராத்மேதி கம்யதே||
————————————————
ஸ்வாத்மநா சோத்தரயோஃ||2.3.20||

உத்க்ராந்திஃ கதாசிதசலதோபி க்ராமஸ்வாம்யநிவரித்திவத்தேஹஸ்வாம்யநிவரித்த்யா கர்மக்ஷயேணாவகல்பேத; உத்தரே து கத்யாகதீ நாசலதஃ ஸஂபவதஃ; ஸ்வாத்மநா ஹி தயோஃ ஸஂபந்தோ பவதி, கமேஃ கர்தரிஸ்தக்ரியாத்வாத்; அமத்யமபரிமாணஸ்ய ச கத்யாகதீ அணுத்வே ஏவ ஸஂபவதஃ; ஸத்யோஷ்ச கத்யாகத்யோருத்க்ராந்திரப்யபஸரிப்திரேவ தேஹாதிதி ப்ரதீயதே; ந ஹி அநபஸரிப்தஸ்ய தேஹாத்கத்யாகதீ ஸ்யாதாம் — தேஹப்ரதேஷாநாஂ ச உத்க்ராந்தாவபாதாநத்வவசநாத் — ‘சக்ஷுஷ்டோ வா மூர்த்நோ வாந்யேப்யோ வா ஷறீரதேஷேப்யஃ’ இதி; ‘ஸ ஏதாஸ்தேஜோமாத்ராஃ ஸமப்யாததாநோ ஹரிதயமேவாந்வவக்ராமதி’ ‘ஷுக்ரமாதாய புநரைதி ஸ்தாநம்’ இதி சாந்தரேபி ஷரீரே ஷாரீரஸ்ய கத்யாகதீ பவதஃ; தஸ்மாதப்யஸ்யாணுத்வஸித்திஃ||

———————————————————
நாணுரதச்ச்ருதேரிதி சேந்நேதராதிகாராத்||2.3.21||

அதாபி ஸ்யாத் — நாணுரயமாத்மா; கஸ்மாத்? அதச்ச்ருதேஃ; அணுத்வவிபரீதபரிமாணஷ்ரவணாதித்யர்தஃ; ‘ஸ வா ஏஷ மஹாநஜ ஆத்மா, யோயஂ விஜ்ஞாநமயஃ ப்ராணேஷு’ ‘ஆகாஷவத்ஸர்வகதஷ்ச நித்யஃ’ ‘ஸத்யஂ ஜ்ஞாநமநந்தஂ ப்ரஹ்ம’ இத்யேவஂஜாதீயகா ஹி ஷ்ருதிராத்மநோணுத்வே விப்ரதிஷித்யேதேதி சேத், நைஷ தோஷஃ; கஸ்மாத்? இதராதிகாராத் — பரஸ்ய ஹி ஆத்மநஃ ப்ரக்ரியாயாமேஷா பரிமாணாந்தரஷ்ருதிஃ, பரஸ்யைவாத்மநஃ ப்ராதாந்யேந வேதாந்தேஷு வேதிதவ்யத்வேந ப்ரகரிதத்வாத், ‘விரஜஃ பர ஆகாஷாத்’ இத்யேவஂவிதாச்ச பரஸ்யைவாத்மநஸ்தத்ர தத்ர விஷேஷாதிகாராத். நநு ‘யோயஂ விஜ்ஞாநமயஃ ப்ராணேஷு’ இதி ஷாரீர ஏவ மஹத்த்வஸஂபந்தித்வேந ப்ரதிநிர்திஷ்யதே — ஷாஸ்த்ரதரிஷ்ட்யா து ஏஷ நிர்தேஷோ வாமதேவவத்த்ரஷ்டவ்யஃ. தஸ்மாத்ப்ராஜ்ஞவிஷயத்வாத்பரிமாணாந்தரஷ்ரவணஸ்ய ந ஜீவஸ்யாணுத்வஂ விருத்யதே||
———————————————-
ஸ்வஷப்தோந்மாநாப்யாஂ ச||2.3.22||

இதஷ்சாணுராத்மா, யதஃ ஸாக்ஷாதேவாஸ்யாணுத்வவாசீ ஷப்தஃ ஷ்ரூயதே — ‘ஏஷோணுராத்மா சேதஸா வேதிதவ்யோ யஸ்மிந்ப்ராணஃ பஞ்சதா ஸஂவிவேஷ’ இதி; ப்ராணஸஂபந்தாச்ச ஜீவ ஏவாயமணுரபிஹித இதி கம்யதே. ததோந்மாநமபி ஜீவஸ்யாணிமாநஂ கமயதி — ‘வாலாக்ரஷதபாகஸ்ய ஷததா கல்பிதஸ்ய ச. பாகோ ஜீவஃ ஸ விஜ்ஞேயஃ’ இதி; ‘ஆராக்ரமாத்ரோ ஹ்யவரோபி தரிஷ்டஃ’ இதி ச உந்மாநாந்தரம்||

நந்வணுத்வே ஸதி ஏகதேஷஸ்தஸ்ய ஸகலதேஹகதோபலப்திர்விருத்யதே; தரிஷ்யதே ச ஜாஹ்நவீஹ்ரதநிமக்நாநாஂ ஸர்வாங்கஷைத்யோபலப்திஃ, நிதாகஸமயே ச ஸகலஷரீரபரிதாபோபலப்திரிதி — அத உத்தரஂ படதி —
———————————————–
அவிரோதஷ்சந்தநவத்||2.3.23||

யதா ஹி ஹரிசந்தநபிந்துஃ ஷரீரைகதேஷஸஂபத்தோபி ஸந் ஸகலதேஹவ்யாபிநமாஹ்லாதஂ கரோதி, ஏவமாத்மாபி தேஹைகதேஷஸ்தஃ ஸகலதேஹவ்யாபிநீமுபலப்திஂ கரிஷ்யதி; த்வக்ஸஂபந்தாச்சாஸ்ய ஸகலஷரீரகதா வேதநா ந விருத்யதே; த்வகாத்மநோர்ஹி ஸஂபந்தஃ கரித்ஸ்நாயாஂ த்வசி வர்ததே; த்வக்ச கரித்ஸ்நஷரீரவ்யாபிநீதி||
———————————————————
அவஸ்திதிவைஷேஷ்யாதிதி சேந்நாப்யுபகமாத்தரிதி ஹி||2.3.24||

அத்ராஹ — யதுக்தமவிரோதஷ்சந்தநவதிதி, ததயுக்தம், தரிஷ்டாந்ததார்ஷ்டாந்திகயோரதுல்யத்வாத்; ஸித்தே ஹி ஆத்மநோ தேஹைகதேஷஸ்தத்வே சந்தநதரிஷ்டாந்தோ பவதி, ப்ரத்யக்ஷஂ து சந்தநஸ்யாவஸ்திதிவைஷேஷ்யமேகதேஷஸ்தத்வஂ ஸகலதேஹாஹ்லாதநஂ ச; ஆத்மநஃ புநஃ ஸகலதேஹோபலப்திமாத்ரஂ ப்ரத்யக்ஷம், நைகதேஷவர்தித்வம்; அநுமேயஂ து ததிதி யதப்யுச்யேத — ந ச அத்ராநுமாநஂ ஸஂபவதி — கிமாத்மநஃ ஸகலஷரீரகதா வேதநா த்வகிந்த்ரியஸ்யேவ ஸகலதேஹவ்யாபிநஃ ஸதஃ, கிஂ வா விபோர்நபஸ இவ, ஆஹோஸ்விச்சந்தநபிந்தோரிவாணோரேகதேஷஸ்தஸ்ய இதி ஸஂஷயாநதிவரித்தேரிதி; அத்ரோச்யதே — நாயஂ தோஷஃ; கஸ்மாத்? அப்யுபகமாத். அப்யுபகம்யதே ஹி ஆத்மநோபி சந்தநஸ்யேவ தேஹைகதேஷவரித்தித்வமவஸ்திதிவைஷேஷ்யம்; கதமிதி, உச்யதே — ஹரிதி ஹ்யேஷ ஆத்மா பட்யதே வேதாந்தேஷு, ‘ஹரிதி ஹ்யேஷ ஆத்மா’ ‘ஸ வா ஏஷ ஆத்மா ஹரிதி’ ‘கதம ஆத்மேதி யோயஂ விஜ்ஞாநமயஃ ப்ராணேஷு ஹரித்யந்தர்ஜ்யோதிஃ புருஷஃ’ இத்யாத்யுபதேஷேப்யஃ. தஸ்மாத்தரிஷ்டாந்ததார்ஷ்டாந்திகயோரவைஷம்யாத் யுக்தமேவைதத் — ‘அவிரோதஷ்சந்தநவத்’ இதி||
———————————————-
குணாத்வா லோகவத்||2.3.25||

சைதந்யகுணவ்யாப்தேர்வா அணோரபி ஸதோ ஜீவஸ்ய ஸகலதேஹவ்யாபி கார்யஂ ந விருத்யதே — யதா லோகே மணிப்ரதீபப்ரபரிதீநாமபவரகைகதேஷவர்திநாமபி ப்ரபா அபவரகவ்யாபிநீ ஸதீ கரித்ஸ்நேபவரகே கார்யஂ கரோதி — தத்வத். ஸ்யாத் கதாசிச்சந்தநஸ்ய ஸாவயவத்வாத்ஸூக்ஷ்மாவயவவிஸர்பணேநாபி ஸகலதேஹ ஆஹ்லாதயிதரித்வம்; ந த்வணோர்ஜீவஸ்யாவயவாஃ ஸந்தி, யைரயஂ ஸகலதேஹஂ விஸர்பேத் — இத்யாஷங்க்ய ‘குணாத்வா லோகவத்’ இத்யுக்தம்||

கதஂ புநர்குணோ குணிவ்யதிரேகேணாந்யத்ர வர்தேத? ந ஹி படஸ்ய ஷுக்லோ குணஃ படவ்யதிரேகேணாந்யத்ர வர்தமாநோ தரிஷ்யதே. ப்ரதீபப்ரபாவத்பவேதிதி சேத், ந; தஸ்யா அபி த்ரவ்யத்வாப்யுபகமாத் — நிபிடாவயவஂ ஹி தேஜோத்ரவ்யஂ ப்ரதீபஃ, ப்ரவிரலாவயவஂ து தேஜோத்ரவ்யமேவ ப்ரபா இதி, அத உத்தரஂ படதி —
————————————————————
வ்யதிரேகோ கந்தவத்||2.3.26||

யதா குணஸ்யாபி ஸதோ கந்தஸ்ய கந்தவத்த்ரவ்யவ்யதிரேகேண வரித்திர்பவதி, அப்ராப்தேஷ்வபி குஸுமாதிஷு கந்தவத்ஸு குஸுமகந்தோபலப்தேஃ; ஏவமணோரபி ஸதோ ஜீவஸ்ய சைதந்யகுணவ்யதிரேகோ பவிஷ்யதி. அதஷ்சாநைகாந்திகமேதத் — குணத்வாத்ரூபாதிவதாஷ்ரயவிஷ்லேஷாநுபபத்திரிதி, குணஸ்யைவ ஸதோ கந்தஸ்ய ஆஷ்ரயவிஷ்லேஷதர்ஷநாத். கந்தஸ்யாபி ஸஹைவாஷ்ரயேண விஷ்லேஷ இதி சேத், ந; யஸ்மாந்மூலத்ரவ்யாத்விஷ்லேஷஃ தஸ்ய க்ஷயப்ரஸங்காத்; அக்ஷீயமாணமபி தத்பூர்வாவஸ்தாதோ கம்யதே; அந்யதா தத்பூர்வாவஸ்தைர்குருத்வாதிபிர்ஹீயேத. ஸ்யாதேதத் — கந்தாஷ்ரயாணாஂ விஷ்லிஷ்டாநாமவயவாநாமல்பத்வாத் ஸந்நபி விஷ்லேஷோ நோபலக்ஷ்யதே; ஸூக்ஷ்மா ஹி கந்தபரமாணவஃ ஸர்வதோ விப்ரஸரிதா கந்தபுத்திமுத்பாதயந்தி நாஸிகாபுடமநுப்ரவிஷந்த இதி சேத், ந; அதீந்த்ரியத்வாத்பரமாணூநாம், ஸ்புடகந்தோபலப்தேஷ்ச நாககேஸராதிஷு; ந ச லோகே ப்ரதீதிஃ — -கந்தவத்த்ரவ்யமாக்ராதமிதி; கந்த ஏவ ஆக்ராத இதி து லௌகிகாஃ ப்ரதியந்தி. ரூபாதிஷ்வாஷ்ரயவ்யதிரேகாநுபலப்தேர்கந்தஸ்யாப்யயுக்த ஆஷ்ரயவ்யதிரேக இதி சேத், ந; ப்ரத்யக்ஷத்வாதநுமாநாப்ரவரித்தேஃ; தஸ்மாத் யத் யதா லோகே தரிஷ்டம், தத் ததைவ அநுமந்தவ்யஂ நிரூபகைஃ, நாந்யதா; ந ஹி ரஸோ குணோ ஜிஹ்வயோபலப்யத இத்யதோ ரூபாதயோபி குணா ஜிஹ்வயைவோபலப்யேரந்நிதி நியந்துஂ ஷக்யதே||
—————————————————
ததா ச தர்ஷயதி||2.3.27||

ஹரிதயாயதநத்வமணுபரிமாணத்வஂ ச ஆத்மநஃ அபிதாய தஸ்யைவ ‘ஆ லோமப்ய ஆ நகாக்ரேப்யஃ’ இதி சைதந்யேந குணேந ஸமஸ்தஷரீரவ்யாபித்வஂ தர்ஷயதி||
——————————————–
பரிதகுபதேஷாத்||2.3.28||

‘ப்ரஜ்ஞயா ஷரீரஂ ஸமாருஹ்ய’ இதி ச ஆத்மப்ரஜ்ஞயோஃ கர்தரிகரணபாவேந பரிதகுபதேஷாத் சைதந்யகுணேநைவ அஸ்ய ஷரீரவ்யாபிதா கம்யதே. ‘ததேஷாஂ ப்ராணாநாஂ விஜ்ஞாநேந விஜ்ஞாநமாதாய’ இதி ச கர்துஃ ஷாரீராத்பரிதக்விஜ்ஞாநஸ்யோபதேஷஃ ஏதமேவாபிப்ராயமுபோத்பலயதி. தஸ்மாதணுராத்மேதி||

ஏவஂ ப்ராப்தே, ப்ரூமஃ —
—————————————————
தத்குணஸாரத்வாத்து தத்வ்யபதேஷஃ ப்ராஜ்ஞவத்||2.3.29||

து-ஷப்தஃ பக்ஷஂ வ்யாவர்தயதி. நைததஸ்தி — அணுராத்மேதி; உத்பத்த்யஷ்ரவணாத் பரஸ்யைவ து ப்ரஹ்மணஃ ப்ரவேஷஷ்ரவணாத் தாதாத்ம்யோபதேஷாச்ச பரமேவ ப்ரஹ்ம ஜீவ இத்யுக்தம்; பரமேவ சேத்ப்ரஹ்ம ஜீவஃ, தஸ்மாத்யாவத்பரஂ ப்ரஹ்ம தாவாநேவ ஜீவோ பவிதுமர்ஹதி; பரஸ்ய ச ப்ரஹ்மணோ விபுத்வமாம்நாதம்; தஸ்மாத்விபுர்ஜீவஃ; ததா ச ‘ஸ வா ஏஷ மஹாநஜ ஆத்மா யோயஂ விஜ்ஞாநமயஃ ப்ராணேஷு’ இத்யேவஂஜாதீயகா ஜீவவிஷயா விபுத்வவாதாஃ ஷ்ரௌதாஃ ஸ்மார்தாஷ்ச ஸமர்திதா பவந்தி. ந ச அணோர்ஜீவஸ்ய ஸகலஷரீரகதா வேதநோபபத்யதே; த்வக்ஸஂபந்தாத்ஸ்யாதிதி சேத், ந; கண்டகதோதநேபி ஸகலஷரீரகதைவ வேதநா ப்ரஸஜ்யேத — த்வக்கண்டகயோர்ஹி ஸஂயோகஃ கரித்ஸ்நாயாஂ த்வசி வர்ததே — த்வக்ச கரித்ஸ்நஷரீரவ்யாபிநீதி; பாததல ஏவ து கண்டகநுந்நோ வேதநாஂ ப்ரதிலபதே. ந ச அணோர்குணவ்யாப்திருபபத்யதே, குணஸ்ய குணிதேஷத்வாத்; குணத்வமேவ ஹி குணிநமநாஷ்ரித்ய குணஸ்ய ஹீயேத; ப்ரதீபப்ரபாயாஷ்ச த்ரவ்யாந்தரத்வஂ வ்யாக்யாதம். கந்தோபி குணத்வாப்யுபகமாத்ஸாஷ்ரய ஏவ ஸஂசரிதுமர்ஹதி, அந்யதா குணத்வஹாநிப்ரஸங்காத்; ததா சோக்தஂ பகவதா த்வைபாயநேந — ‘உபலப்யாப்ஸு சேத்கந்தஂ கேசித்ப்ரூயுரநைபுணாஃ. பரிதிவ்யாமேவ தஂ வித்யாதபோ வாயுஂ ச ஸஂஷ்ரிதம்’ இதி. யதி ச சைதந்யஂ ஜீவஸ்ய ஸமஸ்தஷரீரஂ வ்யாப்நுயாத், நாணுர்ஜீவஃ ஸ்யாத்; சைதந்யமேவ ஹி அஸ்ய ஸ்வரூபம், அக்நேரிவௌஷ்ண்யப்ரகாஷௌ — நாத்ர குணகுணிவிபாகோ வித்யத இதி. ஷரீரபரிமாணத்வஂ ச ப்ரத்யாக்யாதம். பரிஷேஷாத்விபுர்ஜீவஃ||

கதஂ தர்ஹி அணுத்வாதிவ்யபதேஷ இத்யத ஆஹ — தத்குணஸாரத்வாத்து தத்வ்யபதேஷ இதி. தஸ்யா புத்தேஃ குணாஸ்தத்குணாஃ — இச்சா த்வேஷஃ ஸுகஂ துஃகமித்யேவமாதயஃ — தத்குணாஃ ஸாரஃ ப்ரதாநஂ யஸ்யாத்மநஃ ஸஂஸாரித்வே ஸஂபவதி, ஸ தத்குணஸாரஃ, தஸ்ய பாவஸ்தத்குணஸாரத்வம். ந ஹி புத்தேர்குணைர்விநா கேவலஸ்ய ஆத்மநஃ ஸஂஸாரித்வமஸ்தி; புத்த்யுபாதிதர்மாத்யாஸநிமித்தஂ ஹி கர்தரித்வபோக்தரித்வாதிலக்ஷணஂ ஸஂஸாரித்வம் அகர்துரபோக்துஷ்சாஸஂஸாரிணோ நித்யமுக்தஸ்ய ஸத ஆத்மநஃ; தஸ்மாத்தத்குணஸாரத்வாத்புத்திபரிமாணேநாஸ்ய பரிமாணவ்யபதேஷஃ, ததுத்க்ராந்த்யாதிபிஷ்ச அஸ்யோத்க்ராந்த்யாதிவ்யபதேஷஃ, ந ஸ்வதஃ. ததா ச — ‘வாலாக்ரஷதபாகஸ்ய ஷததா கல்பிதஸ்ய ச. பாகோ ஜீவஃ ஸ விஜ்ஞேயஃ ஸ சாநந்த்யாய கல்பதே ‘ இத்யணுத்வஂ ஜீவஸ்யோக்த்வா தஸ்யைவ புநராநந்த்யமாஹ; தச்சைவமேவ ஸமஞ்ஜஸஂ ஸ்யாத் — யத்யௌபசாரிகமணுத்வஂ ஜீவஸ்ய பவேத், பாரமார்திகஂ ச ஆநந்த்யம்; ந ஹி உபயஂ முக்யமவகல்பேத; ந ச ஆநந்த்யமௌபசாரிகமிதி ஷக்யஂ விஜ்ஞாதும், ஸர்வோபநிஷத்ஸு ப்ரஹ்மாத்மபாவஸ்ய ப்ரதிபிபாதயிஷிதத்வாத். ததேதரஸ்மிந்நப்யுந்மாநே ‘புத்தேர்குணேநாத்மகுணேந சைவ ஆராக்ரமாத்ரோ ஹ்யவரோபி தரிஷ்டஃ’ இதி ச புத்திகுணஸஂபந்தேநைவ ஆராக்ரமாத்ரதாஂ ஷாஸ்தி, ந ஸ்வேநைவாத்மநா. ‘ஏஷோணுராத்மா சேதஸா வேதிதவ்யஃ’ இத்யத்ராபி ந ஜீவஸ்ய அணுபரிமாணத்வஂ ஷிஷ்யதே, பரஸ்யைவாத்மநஷ்சக்ஷுராத்யநவக்ராஹ்யத்வேந ஜ்ஞாநப்ரஸாதகம்யத்வேந ச ப்ரகரிதத்வாத், ஜீவஸ்யாபி ச முக்யாணுபரிமாணத்வாநுபபத்தேஃ; தஸ்மாத்துர்ஜ்ஞாநத்வாபிப்ராயமிதமணுத்வவசநம், உபாத்யபிப்ராயஂ வா த்ரஷ்டவ்யம். ததா ‘ப்ரஜ்ஞயா ஷரீரஂ ஸமாருஹ்ய’ இத்யேவஂஜாதீயகேஷ்வபி பேதோபதேஷேஷு — -புத்த்யைவோபாதிபூதயா ஜீவஃ ஷரீரஂ ஸமாருஹ்ய — இத்யேவஂ யோஜயிதவ்யம், வ்யபதேஷமாத்ரஂ வா — ஷிலாபுத்ரகஸ்ய ஷரீரமித்யாதிவத்; ந ஹ்யத்ர குணகுணிவிபாகோபி வித்யத இத்யுக்தம். ஹரிதயாயதநத்வவசநமபி புத்தேரேவ ததாயதநத்வாத். ததா உத்க்ராந்த்யாதீநாமப்யுபாத்யாயத்ததாஂ தர்ஷயதி — ‘கஸ்மிந்நு அஹமுத்க்ராந்த உத்க்ராந்தோ பவிஷ்யாமி கஸ்மிந்வா ப்ரதிஷ்டிதே ப்ரதிஷ்டாஸ்யாமீதி’ ‘ஸ ப்ராணமஸரிஜத’ இதி; உத்க்ராந்த்யபாவே ஹி கத்யாகத்யோரப்யபாவோ விஜ்ஞாயதே; ந ஹி அநபஸரிப்தஸ்ய தேஹாத்கத்யாகதீ ஸ்யாதாம். ஏவமுபாதிகுணஸாரத்வாஜ்ஜீவஸ்யாணுத்வாதிவ்யபதேஷஃ, ப்ராஜ்ஞவத். யதா ப்ராஜ்ஞஸ்ய பரமாத்மநஃ ஸகுணேஷூபாஸநேஷு உபாதிகுணஸாரத்வாதணீயஸ்த்வாதிவ்யபதேஷஃ — ‘அணீயாந்வ்ரீஹேர்வா யவாத்வா’ ‘மநோமயஃ
ப்ராணமயஃ ப்ராணஷரீரஃ ஸர்வகந்தஃ ஸர்வரஸஃ ஸத்யகாமஃ ஸத்யஸஂகல்பஃ’ இத்யேவஂப்ரகாரஃ — தத்வத்||

ஸ்யாதேதத் — யதி புத்திகுணஸாரத்வாதாத்மநஃ ஸஂஸாரித்வஂ கல்ப்யேத, ததோ புத்த்யாத்மநோர்பிந்நயோஃ ஸஂயோகாவஸாநமவஷ்யஂபாவீத்யதோ புத்திவியோகே ஸதி ஆத்மநோ விபக்தஸ்யாநாலக்ஷ்யத்வாதஸத்த்வமஸஂஸாரித்வஂ வா ப்ரஸஜ்யேதேதி — அத உத்தரஂ படதி —
————————————————–
யாவதாத்மபாவித்வாச்ச ந தோஷஸ்தத்தர்ஷநாத்||2.3.30||

நேயமநந்தரநிர்திஷ்டதோஷப்ராப்திராஷங்கநீயா; கஸ்மாத்? யாவதாத்மபாவித்வாத்புத்திஸஂயோகஸ்ய — யாவதயமாத்மா ஸஂஸாரீ பவதி, யாவதஸ்ய ஸம்யக்தர்ஷநேந ஸஂஸாரித்வஂ ந நிவர்ததே, தாவதஸ்ய புத்த்யா ஸஂயோகோ ந ஷாம்யதி; யாவதேவ சாயஂ புத்த்யுபாதிஸஂபந்தஃ, தாவதேவாஸ்ய ஜீவத்வஂ ஸஂஸாரித்வஂ ச; பரமார்ததஸ்து ந ஜீவோ நாம புத்த்யுபாதிபரிகல்பிதஸ்வரூபவ்யதிரேகேணாஸ்தி; ந ஹி நித்யமுக்தஸ்வரூபாத்ஸர்வஜ்ஞாதீஷ்வராதந்யஷ்சேதநோ தாதுர்த்விதீயோ வேதாந்தார்தநிரூபணாயாமுபலப்யதே — ‘நாந்யோதோஸ்தி த்ரஷ்டா ஷ்ரோதா மந்தா விஜ்ஞாதா’ ‘நாந்யததோஸ்தி த்ரஷ்டரி ஷ்ரோதரி மந்தரி விஜ்ஞாதரி’ ‘தத்த்வமஸி’ ‘அஹஂ ப்ரஹ்மாஸ்மி’ இத்யாதிஷ்ருதிஷதேப்யஃ . கதஂ புநரவகம்யதே யாவதாத்மபாவீ புத்திஸஂயோக இதி? தத்தர்ஷநாதித்யாஹ; ததா ஹி ஷாஸ்த்ரஂ தர்ஷயதி — ‘யோயஂ விஜ்ஞாநமயஃ ப்ராணேஷு ஹரித்யந்தர்ஜ்யோதிஃ புருஷஃ ஸ ஸமாநஃ ஸந்நுபௌ லோகாவநுஸஂசரதி த்யாயதீவ லேலாயதீவ’ இத்யாதி; தத்ர விஜ்ஞாநமய இதி புத்திமய இத்யேததுக்தஂ பவதி, ப்ரதேஷாந்தரே ‘விஜ்ஞாநமயோ மநோமயஃ ப்ராணமயஷ்சக்ஷுர்மயஃ ஷ்ரோத்ரமயஃ’ இதி விஜ்ஞாநமயஸ்ய மநஆதிபிஃ ஸஹ பாடாத்; புத்திமயத்வஂ ச தத்குணஸாரத்வமேவாபிப்ரேயதே — யதா லோகே ஸ்த்ரீமயோ தேவதத்த இதி ஸ்த்ரீராகாதிப்ரதாநோபிதீயதே, தத்வத்; ‘ஸ ஸமாநஃ ஸந்நுபௌ லோகாவநுஸஂசரதி’ இதி ச லோகாந்தரகமநேப்யவியோகஂ புத்த்யா தர்ஷயதி; கேந ஸமாநஃ? தயைவ புத்த்யேதி கம்யதே, ஸஂநிதாநாத்; தச்ச தர்ஷயதி — ‘த்யாயதீவ லேலாயதீவ’ இதி; ஏததுக்தஂ பவதி — நாயஂ ஸ்வதோ த்யாயதி, நாபி சலதி, த்யாயந்த்யாஂ புத்தௌ த்யாயதீவ, சலந்த்யாஂ புத்தௌ சலதீவேதி. அபி ச மித்யாஜ்ஞாநபுரஃஸரோயமாத்மநோ புத்த்யுபாதிஸஂபந்தஃ; ந ச மித்யாஜ்ஞாநஸ்ய ஸம்யக்ஜ்ஞாநாதந்யத்ர நிவரித்திரஸ்தீத்யதோ யாவத்ப்ரஹ்மாத்மதாநவபோதஃ, தாவதயஂ புத்த்யுபாதிஸஂபந்தோ ந ஷாம்யதி; தர்ஷயதி ச — ‘வேதாஹமேதஂ புருஷஂ மஹாந்தமாதித்யவர்ணஂ தமஸஃ பரஸ்தாத். தமேவ விதித்வாதி மரித்யுமேதி நாந்யஃ பந்தா வித்யதேயநாய’ இதி||

நநு ஸுஷுப்தப்ரலயயோர்ந ஷக்யதே புத்திஸஂபந்த ஆத்மநோப்யுபகந்தும், ‘ஸதா ஸோம்ய ததா ஸஂபந்நோ பவதி ஸ்வமபீதோ பவதி’ இதி வசநாத், கரித்ஸ்நவிகாரப்ரலயாப்யுபகமாச்ச; தத்கதஂ யாவதாத்மபாவித்வஂ புத்திஸஂபந்தஸ்யேதி, அத்ரோச்யதே —
————————————————————
புஂஸ்த்வாதிவத்த்வஸ்ய ஸதோபிவ்யக்தியோகாத்||2.3.31||

யதா லோகே புஂஸ்த்வாதீநி பீஜாத்மநா வித்யமாநாந்யேவ பால்யாதிஷ்வநுபலப்யமாநாந்யவித்யமாநவதபிப்ரேயமாணாநி யௌவநாதிஷ்வாவிர்பவந்தி; ந அவித்யமாநாந்யுத்பத்யந்தே, ஷண்டாதீநாமபி ததுத்பத்திப்ரஸங்காத் — ஏவமயமபி புத்திஸஂபந்தஃ ஷக்த்யாத்மநா வித்யமாந ஏவ ஸுஷுப்தப்ரலயயோஃ புநஃ ப்ரபோதப்ரஸவயோராவிர்பவதி; ஏவஂ ஹி ஏதத்யுஜ்யதே; ந ஹி ஆகஸ்மிகீ கஸ்யசிதுத்பத்திஃ ஸஂபவதி, அதிப்ரஸங்காத். தர்ஷயதி ச ஸுஷுப்தாதுத்தாநமவித்யாத்மகபீஜஸத்பாவகாரிதம் — ‘ஸதி ஸஂபத்ய ந விதுஃ ஸதி ஸஂபத்யாமஹ இதி’ ‘த இஹ வ்யாக்ரோ வா ஸிஂஹோ வா’ இத்யாதிநா. தஸ்மாத்ஸித்தமேதத் — யாவதாத்மபாவீ புத்த்யாத்யுபாதிஸஂபந்த இதி||
———————————————–
நித்யோபலப்த்யநுபலப்திப்ரஸங்கோந்யதரநியமோ வாந்யதா||2.3.32||

தச்சாத்மந உபாதிபூதம் — அந்தஃகரணஂ மநோ புத்திர்விஜ்ஞாநஂ சித்தமிதி ச அநேகதா தத்ர தத்ராபிலப்யதே; க்வசிச்ச வரித்திவிபாகேந — ஸஂஷயாதிவரித்திகஂ மந இத்யுச்யதே, நிஷ்சயாதிவரித்திகஂ புத்திரிதி; தச்சைவஂ பூதமந்தஃகரணமவஷ்யமஸ்தீத்யப்யுபகந்தவ்யம், அந்யதா ஹ்யநப்யுபகம்யமாநே தஸ்மிந்நித்யோபலப்த்யநுபலப்திப்ரஸங்கஃ ஸ்யாத் — ஆத்மேந்த்ரியவிஷயாணாமுபலப்திஸாதநாநாஂ ஸஂநிதாநே ஸதி நித்யமேவோபலப்திஃ ப்ரஸஜ்யேத; அத ஸத்யபி
ஹேதுஸமவதாநே பலாபாவஃ, ததோ நித்யமேவாநுபலப்திஃ ப்ரஸஜ்யேத; ந சைவஂ தரிஷ்யதே. அதவா அந்யதரஸ்யாத்மந இந்த்ரியஸ்ய வா ஷக்திப்ரதிபந்தோப்யுபகந்தவ்யஃ; ந ச ஆத்மநஃ ஷக்திப்ரதிபந்தஃ ஸஂபவதி, அவிக்ரியத்வாத்; நாபி இந்த்ரியஸ்ய; ந ஹி தஸ்ய பூர்வோத்தரயோஃ க்ஷணயோரப்ரதிபத்தஷக்திகஸ்ய ஸதோகஸ்மாச்சக்திஃ ப்ரதிபத்யேத. தஸ்மாத் யஸ்யாவதாநாநவதாநாப்யாமுபலப்த்யநுபலப்தீ பவதஃ, தந்மநஃ. ததா ச ஷ்ருதிஃ — ‘அந்யத்ரமநா அபூவஂ நாதர்ஷமந்யத்ரமநா அபூவஂ நாஷ்ரௌஷம்’ இதி, ‘மநஸா ஹ்யேவ பஷ்யதி மநஸா ஷ்ரரிணோதி’ இதி ச; காமாதயஷ்சாஸ்ய வரித்தய இதி தர்ஷயதி — ‘காமஃ ஸஂகல்போ விசிகித்ஸா ஷ்ரத்தாஷ்ரத்தா தரிதிரதரிதிர்ஹ்ரீர்தீர்பீரித்யேதத்ஸர்வஂ மந ஏவ’ இதி. தஸ்மாத்யுக்தமேதத் — தத்குணஸாரத்வாத்தத்வ்யபதேஷ இதி||
———————————————–
கர்த்ரதிகரணம்||2.3.33||–கர்தா ஷாஸ்த்ரார்தவத்த்வாத்||2.3.33||

தத்குணஸாரத்வாதிகாரேணைவாபரோபி ஜீவதர்மஃ ப்ரபஞ்ச்யதே. கர்தா ச அயஂ ஜீவஃ ஸ்யாத்; கஸ்மாத்? ஷாஸ்த்ரார்தவத்த்வாத் — ஏவஂ ச ‘யஜேத’ ‘ஜுஹுயாத்’ ‘தத்யாத்’ இத்யேவஂவிதஂ விதிஷாஸ்த்ரமர்தவத்பவதி; அந்யதா ததநர்தகஂ ஸ்யாத்; தத்தி கர்துஃ ஸதஃ கர்தவ்யவிஷேஷமுபதிஷதி; ந ச அஸதி கர்தரித்வே ததுபபத்யேத. ததேதமபி ஷாஸ்த்ரமர்தவத்பவதி — ‘ஏஷ ஹி த்ரஷ்டா ஷ்ரோதா மந்தா போத்தா கர்தா விஜ்ஞாநாத்மா புருஷஃ’ இதி||
———————————————————-
விஹாரோபதேஷாத்||2.3.34||

இதஷ்ச ஜீவஸ்ய கர்தரித்வம், யஜ்ஜீவப்ரக்ரியாயாஂ ஸஂத்யே ஸ்தாநே விஹாரமுபதிஷதி — ‘ஸ ஈயதேமரிதோ யத்ர காமம்’ இதி, ‘ஸ்வே ஷரீரே யதாகாமஂ பரிவர்ததே’ இதி ச||
————————————————–
உபாதாநாத்||2.3.35||

இதஷ்சாஸ்ய கர்தரித்வம், யஜ்ஜீவப்ரக்ரியாயாமேவ கரணாநாமுபாதாநஂ ஸஂகீர்தயதி — ‘ததேஷாஂ ப்ராணாநாஂ விஜ்ஞாநேந விஜ்ஞாநமாதாய’ இதி, ‘ப்ராணாந்கரிஹீத்வா’ இதி ச||
————————————————
வ்யபதேஷாச்ச க்ரியாயாஂ ந சேந்நிர்தேஷவிபர்யயஃ||2.3.36||

இதஷ்ச ஜீவஸ்ய கர்தரித்வம், யதஸ்ய லௌகிகீஷு வைதிகீஷு ச க்ரியாஸு கர்தரித்வஂ வ்யபதிஷதி ஷாஸ்த்ரம் — ‘விஜ்ஞாநஂ யஜ்ஞஂ தநுதே கர்மாணி தநுதேபி ச’ இதி. நநு விஜ்ஞாநஷப்தோ புத்தௌ ஸமதிகதஃ, கதமநேந ஜீவஸ்ய கர்தரித்வஂ ஸூச்யத இதி, நேத்யுச்யதே — ஜீவஸ்யைவைஷ நிர்தேஷஃ, ந புத்தேஃ; ந சேஜ்ஜீவஸ்ய ஸ்யாத், நிர்தேஷவிபர்யயஃ ஸ்யாத் — விஜ்ஞாநேநேத்யேவஂ நிரதேக்ஷ்யத்; ததா ஹி அந்யத்ர புத்திவிவக்ஷாயாஂ விஜ்ஞாநஷப்தஸ்ய கரணவிபக்திநிர்தேஷோ தரிஷ்யதே — ‘ததேஷாஂ ப்ராணாநாஂ விஜ்ஞாநேந விஜ்ஞாநமாதாய’ இதி; இஹ து ‘விஜ்ஞாநஂ யஜ்ஞஂ தநுதே’ இதி கர்தரிஸாமாநாதிகரண்யநிர்தேஷாத்புத்திவ்யதிரிக்தஸ்யைவாத்மநஃ கர்தரித்வஂ ஸூச்யத இத்யதோஷஃ||

அத்ராஹ — யதி புத்திவ்யதிரிக்தோ ஜீவஃ கர்தா ஸ்யாத், ஸ ஸ்வதந்த்ரஃ ஸந் ப்ரியஂ ஹிதஂ சைவ ஆத்மநோ நியமேந ஸஂபாதயேத், ந விபரீதம்; விபரீதமபி து ஸஂபாதயந்நுபலப்யதே; ந ச ஸ்வதந்த்ரஸ்யாத்மநஃ ஈதரிஷீ ப்ரவரித்திரநியமேநோபபத்யத இதி, அத உத்தரஂ படதி —
———————————————-
உபலப்திவதநியமஃ||2.3.37||

யதாயமாத்மோபலப்திஂ ப்ரதி ஸ்வதந்த்ரோபி அநியமேநேஷ்டமநிஷ்டஂ ச உபலபதே, ஏவமநியமேநைவேஷ்டமநிஷ்டஂ ச ஸஂபாதயிஷ்யதி; உபலப்தாவப்யஸ்வாதந்த்ர்யம், உபலப்திஹேதூபாதாநோபலம்பாதிதி சேத், ந, விஷயப்ரகல்பநாமாத்ரப்ரயோஜநத்வாதுபலப்திஹேதூநாம்; உபலப்தௌ து அநந்யாபேக்ஷத்வமாத்மநஃ, சைதந்யயோகாத். அபி ச
அர்தக்ரியாயாமபி நாத்யந்தமாத்மநஃ ஸ்வாதந்த்ர்யமஸ்தி, தேஷகாலநிமித்தவிஷேஷாபேக்ஷத்வாத்; ந ச ஸஹாயாபேக்ஷஸ்ய கர்துஃ கர்தரித்வஂ நிவர்ததே; பவதி ஹ்யேதோதகாத்யபேக்ஷஸ்யாபி பக்துஃ பக்தரித்வம்; ஸஹகாரிவைசித்ர்யாச்ச இஷ்டாநிஷ்டார்தக்ரியாயாமநியமேந ப்ரவரித்திராத்மநோ ந விருத்யதே||
—————————————————-
ஷக்திவிபர்யயாத்||2.3.38||

இதஷ்ச விஜ்ஞாநவ்யதிரிக்தோ ஜீவஃ கர்தா பவிதுமர்ஹதி. யதி புநர்விஜ்ஞாநஷப்தவாச்யா புத்திரேவ கர்த்ரீ ஸ்யாத், ததஃ ஷக்திவிபர்யயஃ ஸ்யாத் — கரணஷக்திர்புத்தேர்ஹீயேத, கர்தரிஷக்திஷ்சாபத்யேத; ஸத்யாஂ ச புத்தேஃ கர்தரிஷக்தௌ, தஸ்யா ஏவ அஹஂப்ரத்யயவிஷயத்வமப்யுபகந்தவ்யம், அஹஂகாரபூர்விகாயா ஏவ ப்ரவரித்தேஃ ஸர்வத்ர தர்ஷநாத் — ‘அஹஂ கச்சாமி, அஹமாகச்சாமி, அஹஂ புஞ்ஜே, அஹஂ பிபாமி’ இதி ச; தஸ்யாஷ்ச கர்தரிஷக்தியுக்தாயாஃ ஸர்வார்தகாரி கரணமந்யத்கல்பயிதவ்யம்; ஷக்தோபி ஹி ஸந் கர்தா கரணமுபாதாய க்ரியாஸு ப்ரவர்தமாநோ தரிஷ்யதே; ததஷ்ச ஸஂஜ்ஞாமாத்ரே விவாதஃ ஸ்யாத், ந வஸ்துபேதஃ கஷ்சித், கரணவ்யதிரிக்தஸ்ய கர்தரித்வாப்யுபகமாத்||
———————————————
ஸமாத்யபாவாச்ச||2.3.39||

யோப்யயமௌபநிஷதாத்மப்ரதிபத்திப்ரயோஜநஃ ஸமாதிருபதிஷ்டோ வேதாந்தேஷு — ‘ஆத்மா வா அரே த்ரஷ்டவ்யஃ ஷ்ரோதவ்யோ மந்தவ்யோ நிதித்யாஸிதவ்யஃ ஸோந்வேஷ்டவ்யஃ ஸ விஜிஜ்ஞாஸிதவ்யஃ’ ‘ஓமித்யேவஂ த்யாயத ஆத்மாநம்’ இத்யேவஂலக்ஷணஃ, ஸோப்யஸத்யாத்மநஃ கர்தரித்வே நோபபத்யேத. தஸ்மாதப்யஸ்ய கர்தரித்வஸித்திஃ||
——————————————————
தக்ஷாதிகரணம்||2.3.40||–யதா ச தக்ஷோபயதா||2.3.40||

ஏவஂ தாவச்சாஸ்த்ரார்தவத்த்வாதிபிர்ஹேதுபிஃ கர்தரித்வஂ ஷாரீரஸ்ய ப்ரதர்ஷிதம்; தத்புநஃ ஸ்வாபாவிகஂ வா ஸ்யாத், உபாதிநிமித்தஂ வேதி சிந்த்யதே. தத்ரைதைரேவ ஷாஸ்த்ரார்தவத்த்வாதிபிர்ஹேதுபிஃ ஸ்வாபாவிகஂ கர்தரித்வம், அபவாதஹேத்வபாவாதிதி. ஏவஂ ப்ராப்தே, ப்ரூமஃ — ந ஸ்வாபாவிகஂ கர்தரித்வமாத்மநஃ ஸஂபவதி, அநிர்மோக்ஷப்ரஸங்காத்; கர்தரித்வஸ்வபாவத்வே ஹ்யாத்மநோ ந கர்தரித்வாந்நிர்மோக்ஷஃ ஸஂபவதி — அக்நேரிவௌஷ்ண்யாத்; ந ச கர்தரித்வாதநிர்முக்தஸ்யாஸ்தி புருஷார்தஸித்திஃ, கர்தரித்வஸ்ய துஃகரூபத்வாத். நநு ஸ்திதாயாமபி கர்தரித்வஷக்தௌ கர்தரித்வகார்யபரிஹாராத்புருஷார்தஃ ஸேத்ஸ்யதி; தத்பரிஹாரஷ்ச நிமித்தபரிஹாராத் — யதாக்நேர்தஹநஷக்தியுக்தஸ்யாபி காஷ்டவியோகாத்தஹநகார்யாபாவஃ — தத்வத் — ந, நிமித்தாநாமபி ஷக்திலக்ஷணேந ஸஂபந்தேந ஸஂபத்தாநாமத்யந்தபரிஹாராஸஂபாவாத். நநு மோக்ஷஸாதநவிதாநாந்மோக்ஷஃ ஸேத்ஸ்யதி — ந, ஸாதநாயத்தஸ்ய அநித்யத்வாத். அபி ச நித்யஷுத்தமுக்தாத்மப்ரதிபாதநாத் மோக்ஷஸித்திரபிமதா; தாதரிகாத்மப்ரதிபாதநஂ ச ந ஸ்வாபாவிகே கர்தரித்வேவகல்பேத; தஸ்மாத் உபாதிதர்மாத்யாஸேநைவாத்மநஃ கர்தரித்வம், ந ஸ்வாபாவிகம்; ததா ச ஷ்ருதிஃ — ‘த்யாயதீவ லேலாயதீவ’ இதி ‘ஆத்மேந்த்ரியமநோயுக்தஂ போக்தேத்யாஹுர்மநீஷிணஃ’ இதி ச — உபாதிஸஂபரிக்தஸ்யைவாத்மநோ போக்தரித்வாதிவிஷேஷலாபஂ தர்ஷயதி. ந ஹி விவேகிநாஂ பரஸ்மாதந்யோ ஜீவோ நாம கர்தா போக்தா வா வித்யதே, ‘நாந்யோதோஸ்தி த்ரஷ்டா’ இத்யாதிஷ்ரவணாத். பர ஏவ தர்ஹி ஸஂஸாரீ கர்தா போக்தா ச ப்ரஸஜ்யேத; பரஸ்மாதந்யஷ்சேச்சிதிமாஞ்ஜீவஃ கர்தா, புத்த்யாதிஸஂகாதவ்யதிரிக்தோ ந ஸ்யாத் — ந, அவித்யாப்ரத்யுபஸ்தாபிதத்வாத்கர்தரித்வபோக்தரித்வயோஃ; ததா ச ஷாஸ்த்ரம் — ‘யத்ர ஹி த்வைதமிவ பவதி ததிதர இதரஂ பஷ்யதி’ இத்யவித்யாவஸ்தாயாஂ கர்தரித்வபோக்தரித்வே தர்ஷயித்வா, வித்யாவஸ்தாயாஂ தே ஏவ கர்தரித்வபோக்தரித்வே நிவாரயதி — ‘யத்ர த்வஸ்ய ஸர்வமாத்மைவாபூத்தத்கேந கஂ பஷ்யேத்’ இதி; ததா ஸ்வப்நஜாகரிதயோராத்மந உபாதிஸஂபர்ககரிதஂ ஷ்ரமஂ ஷ்யேநஸ்யேவாகாஷே விபரிபததஃ ஷ்ராவயித்வா, ததபாவஂ ஸுஷுப்தௌ ப்ராஜ்ஞேநாத்மநா ஸஂபரிஷ்வக்தஸ்ய ஷ்ராவயதி — ‘தத்வா அஸ்யைததாப்தகாமமாத்மகாமமகாமஂ ரூபஂ ஷோகாந்தரம்’ இத்யாரப்ய ‘ஏஷாஸ்ய பரமா கதிரேஷாஸ்ய பரமா ஸஂபதேஷோஸ்ய பரமோ லோக ஏஷோஸ்ய பரம ஆநந்தஃ’ இத்யுபஸஂஹாராத்||

ததேததாஹாசார்யஃ — ‘யதா ச தக்ஷோபயதா ‘ இதி. த்வர்தே ச அயஂ சஃ படிதஃ. நைவஂ மந்தவ்யம் — ஸ்வாபாவிகமேவாத்மநஃ கர்தரித்வம், அக்நேரிவௌஷ்ண்யமிதி; யதா து தக்ஷா லோகே வாஸ்யாதிகரணஹஸ்தஃ கர்தா துஃகீ பவதி,
ஸ ஏவ ஸ்வகரிஹஂ ப்ராப்தோ விமுக்தவாஸ்யாதிகரணஃ ஸ்வஸ்தோ நிர்வரிதோ நிர்வ்யாபாரஃ ஸுகீ பவதி — ஏவமவித்யாப்ரத்யுபஸ்தாபிதத்வைதஸஂபரிக்த ஆத்மா ஸ்வப்நஜாகரிதாவஸ்தயோஃ கர்தா துஃகீ பவதி, ஸஃ தச்ச்ரமாபநுத்தயே ஸ்வமாத்மாநஂ பரஂ ப்ரஹ்ம ப்ரவிஷ்ய விமுக்தகார்யகரணஸஂகாதோகர்தா ஸுகீ பவதி ஸஂப்ரஸாதாவஸ்தாயாம் — ததா முக்த்யவஸ்தாயாமப்யவித்யாத்வாந்தஂ வித்யாப்ரதீபேந விதூய ஆத்மைவ கேவலோ நிர்வரித்தஃ ஸுகீ பவதி. தக்ஷதரிஷ்டாந்தஷ்சைதாவதாஂஷேந த்ரஷ்டவ்யஃ — தக்ஷா ஹி விஷிஷ்டேஷு தக்ஷணாதிவ்யாபாரேஷ்வபேக்ஷ்யைவ ப்ரதிநியதாநி கரணாநி வாஸ்யாதீநி கர்தா பவதி, ஸ்வஷரீரேண து அகர்தைவ; ஏவமயமாத்மா ஸர்வவ்யாபாரேஷ்வபேக்ஷ்யைவ மநஆதீநி கரணாநி கர்தா பவதி, ஸ்வாத்மநா து கர்தைவேதி. ந து ஆத்மநஸ்தக்ஷ்ண இவாவயவாஃ ஸந்தி, யைஃ ஹஸ்தாதிபிரிவ வாஸ்யாதீநி தக்ஷா, மநஆதீநி கரணாந்யாத்மோபாததீத ந்யஸ்யேத்வா||

யத்தூக்தம், ஷாஸ்த்ரார்தவத்த்வாதிபிர்ஹேதுபிஃ ஸ்வாபாவிகமாத்மநஃ கர்தரித்வமிதி, தந்ந — விதிஷாஸ்த்ரஂ தாவத்யதாப்ராப்தஂ கர்தரித்வமுபாதாய கர்தவ்யவிஷேஷமுபதிஷதி, ந கர்தரித்வமாத்மநஃ ப்ரதிபாதயதி; ந ச ஸ்வாபாவிகமஸ்ய கர்தரித்வமஸ்தி, ப்ரஹ்மாத்மத்வோபதேஷாத் — இத்யவோசாம; தஸ்மாதவித்யாகரிதஂ கர்தரித்வமுபாதாய விதிஷாஸ்த்ரஂ ப்ரவர்திஷ்யதே. கர்தா விஜ்ஞாநாத்மா புருஷஃ — இத்யேவஂஜாதீயகமபி ஷாஸ்த்ரமநுவாதரூபத்வாத்யதாப்ராப்தமேவாவித்யாகரிதஂ கர்தரித்வமநுவதிஷ்யதி. ஏதேந விஹாரோபாதாநே பரிஹரிதே, தயோரப்யநுவாதரூபத்வாத். நநு ஸஂத்யே ஸ்தாநே ப்ரஸுப்தேஷு கரணேஷு ஸ்வே ஷரீரே யதாகாமஂ பரிவர்ததே — இதி விஹார உபதிஷ்யமாநஃ கேவலஸ்யாத்மநஃ கர்தரித்வமாவஹதி; ததோபாதாநேபி ‘ததேஷாஂ ப்ராணாநாஂ விஜ்ஞாநேந விஜ்ஞாநமாதாய’ இதி கரணேஷு கர்மகரணவிபக்தீ ஷ்ரூயமாணே கேவலஸ்யாத்மநஃ கர்தரித்வஂ கமயத இதி; அத்ரோச்யதே — ந தாவத்ஸஂத்யே ஸ்தாநேத்யந்தமாத்மநஃ கரணவிரமணமஸ்தி, ‘ஸதீஃ ஸ்வப்நோ பூத்வேமஂ லோகமதிக்ராமதி’ இதி தத்ராபி தீஸஂபந்தஷ்ரவணாத்; ததா ச ஸ்மரந்தி — ‘இந்த்ரியாணாமுபரமே மநோநுபரதஂ யதி. ஸேவதே விஷயாநேவ தத்வித்யாத்ஸ்வப்நதர்ஷநம்’ இதி; காமாதயஷ்ச மநஸோ வரித்தயஃ இதி ஷ்ருதிஃ; தாஷ்ச ஸ்வப்நே தரிஷ்யந்தே; தஸ்மாத்ஸமநா ஏவ ஸ்வப்தே விஹரதி; விஹாரோபி ச தத்ரத்யோ வாஸநாமய ஏவ, ந து பாரமார்திகோஸ்தி; ததா ச ஷ்ருதிஃ இவகாராநுபத்தமேவ ஸ்வப்நவ்யாபாரஂ வர்ணயதி — ‘உதேவ ஸ்த்ரீபிஃ ஸஹ மோதமாநோ ஜக்ஷதுதேவாபி பயாநி பஷ்யந்’ இதி; லௌகிகா அபி ததைவ ஸ்வப்நஂ கதயந்தி — ஆருக்ஷமிவ கிரிஷ்ரரிங்கம், அத்ராக்ஷமிவ வநராஜிமிதி; ததோபாதாநேபி யத்யபி கரணேஷு கர்மகரணவிபக்திநிர்தேஷஃ, ததாபி தத்ஸஂபரிக்தஸ்யைவாத்மநஃ கர்தரித்வஂ த்ரஷ்டவ்யம், கேவலே கர்தரித்வாஸஂபவஸ்ய தர்ஷிதத்வாத்; பவதி ச லோகேநேகப்ரகாரா விவக்ஷா — யோதா யுத்யந்தே, யோதை ராஜா யுத்யத இதி. அபி ச அஸ்மிந்நுபாதாநே கரணவ்யாபாரோபரமமாத்ரஂ விவக்ஷ்யதே, ந ஸ்வாதந்த்ர்யஂ கஸ்யசித், அபுத்திபூர்வகஸ்யாபி ஸ்வாபே கரணவ்யாபாரோபரமஸ்ய தரிஷ்டத்வாத். யஸ்த்வயஂ வ்யபதேஷோ தர்ஷிதஃ, ‘விஜ்ஞாநஂ யஜ்ஞஂ தநுதே’ இதி, ஸ புத்தேரேவ கர்தரித்வஂ ப்ராபயதி — விஜ்ஞாநஷப்தஸ்ய தத்ர ப்ரஸித்தத்வாத், மநோநந்தரஂ பாடாச்ச, ‘தஸ்ய ஷ்ரத்தைவ ஷிரஃ’ இதி ச விஜ்ஞாநமயஸ்யாத்மநஃ ஷ்ரத்தாத்யவயவத்வஸஂகீர்தநாத் — ஷ்ரத்தாதீநாஂ ச புத்திதர்மத்வப்ரஸித்தேஃ, ‘விஜ்ஞாநஂ தேவாஃ ஸர்வே ப்ரஹ்ம ஜ்யேஷ்டமுபாஸதே’ இதி ச வாக்யஷேஷாத் — ஜ்யேஷ்டத்வஸ்ய ச ப்ரதமஜத்வஸ்ய புத்தௌ ப்ரஸித்தத்வாத், ‘ஸ ஏஷ வாசஷ்சித்தஸ்யோத்தரோத்தரக்ரமோ யத்யஜ்ஞஃ’ இதி ச ஷ்ருத்யந்தரே யஜ்ஞஸ்ய வாக்புத்திஸாத்யத்வாவதாரணாத். ந ச புத்தேஃ ஷக்திவிபர்யயஃ கரணாநாஂ கர்தரித்வாப்யுபகமே பவதி, ஸர்வகாரகாணாமேவ ஸ்வஸ்வவ்யாபாரேஷு கர்தரித்வஸ்யாவஷ்யஂபாவித்வாத்; உபலப்த்யபேக்ஷஂ த்வேஷாஂ கரணாநாஂ கரணத்வம்; ஸா சாத்மநஃ; ந ச தஸ்யாமப்யஸ்ய கர்தரித்வமஸ்தி, நித்யோபலப்திஸ்வரூபத்வாத். அஹஂகாரபூர்வகமபி கர்தரித்வஂ நோபலப்துர்பவிதுமர்ஹதி, அஹஂகாரஸ்யாப்யுபலப்யமாநத்வாத்; ந சைவஂ ஸதி கரணாந்தரகல்பநாப்ரஸங்கஃ, புத்தேஃ கரணத்வாப்யுபகமாத். ஸமாத்யபாவஸ்து ஷாஸ்த்ரார்தவத்த்வேநைவ பரிஹரிதஃ, யதாப்ராப்தமேவ கர்தரித்வமுபாதாய ஸமாதிவிதாநாத். தஸ்மாத்கர்தரித்வமப்யாத்மந உபாதிநிமித்தமேவேதி ஸ்திதம்||
————————————————–
பராயத்தாதிகரணம்||2.3.41||–பராத்து தச்ச்ருதேஃ||2.3.41||

யதிதமவித்யாவஸ்தாயாமுபாதிநிபந்தநஂ கர்தரித்வஂ ஜீவஸ்யாபிஹிதம், தத்கிமநபேக்ஷ்யேஷ்வரஂ பவதி, ஆஹோஸ்விதீஷ்வராபேக்ஷமிதி பவதி விசாரணா. தத்ர ப்ராப்தஂ தாவத் — நேஷ்வரமபேக்ஷதே ஜீவஃ கர்தரித்வ இதி; கஸ்மாத்? அபேக்ஷாப்ரயோஜநாபாவாத்; அயஂ ஹி ஜீவஃ ஸ்வயமேவ ராகத்வேஷாதிதோஷப்ரயுக்தஃ காரகாந்தரஸாமக்ரீஸஂபந்நஃ கர்தரித்வமநுபவிதுஂ ஷக்நோதி; தஸ்ய கிமீஷ்வரஃ கரிஷ்யதி? ந ச லோகே ப்ரஸித்தரஸ்தி — கரிஷ்யாதிகாஸு க்ரியாஸ்வநடுஹாதிவத் ஈஷ்வரோபரோபேக்ஷிதவ்ய இதி. க்லேஷாத்மகேந ச கர்தரித்வேந ஜந்தூந்ஸஂஸரிஜத ஈஷ்வரஸ்ய நைர்கரிண்யஂ ப்ரஸஜ்யேத; விஷமபலஂ ச
ஏஷாஂ கர்தரித்வஂ விதததோ வைஷம்யம். நநு ‘வைஷம்யநைர்கரிண்யே ந ஸாபேக்ஷத்வாத்’ இத்யுக்தம் — ஸத்யமுக்தம், ஸதி து ஈஷ்வரஸ்ய ஸாபேக்ஷத்வஸஂபவே; ஸாபேக்ஷத்வஂ ச ஈஷ்வரஸ்ய ஸஂபவதி ஸதோர்ஜந்தூநாஂ தர்மாதர்மயோஃ; தயோஷ்ச ஸத்பாவஃ ஸதி ஜீவஸ்ய கர்தரித்வே; ததேவ சேத்கர்தரித்வமீஷ்வராபேக்ஷஂ ஸ்யாத், கிஂவிஷயமீஷ்வரஸ்ய ஸாபேக்ஷத்வமுச்யேத. அகரிதாப்யாகமஷ்சைவஂ ஜீவஸ்ய ப்ரஸஜ்யேத. தஸ்மாத்ஸ்வத ஏவாஸ்ய கர்தரித்வமிதி — ஏதாஂ ப்ராப்திஂ து-ஷப்தேந வ்யாவர்த்ய ப்ரதிஜாநீதே — பராதிதி; அவித்யாவஸ்தாயாஂ கார்யகரணஸஂகாதாவிவேகதர்ஷிநோ ஜீவஸ்யாவித்யாதிமிராந்தஸ்ய ஸதஃ பரஸ்மாதாத்மநஃ கர்மாத்யக்ஷாத்ஸர்வபூதாதிவாஸாத்ஸாக்ஷிணஷ்சேதயிதுரீஷ்வராத்ததநுஜ்ஞயா கர்தரித்வபோக்தரித்வலக்ஷணஸ்ய ஸஂஸாரஸ்ய ஸித்திஃ; ததநுக்ரஹஹேதுகேநைவ ச விஜ்ஞாநேந மோக்ஷஸித்திர்பவிதுமர்ஹதி; குதஃ? தச்ச்ருதேஃ; யத்யபி தோஷப்ரயுக்தஃ ஸாமக்ரீஸஂபந்நஷ்ச ஜீவஃ, யத்யபி ச லோகே கரிஷ்யாதிஷு கர்மஸு நேஷ்வரகாரணத்வஂ ப்ரஸித்தம், ததாபி ஸர்வாஸ்வேவ ப்ரவரித்திஷ்வீஷ்வரோ ஹேதுகர்தேதி ஷ்ருதேரவஸீயதே; ததா ஹி ஷ்ருதிர்பவதி — ‘ஏஷ ஹ்யேவ ஸாது கர்ம காரயதி தஂ யமேப்யோ லோகேப்ய உந்நிநீஷதே. ஏஷ ஹ்யேவாஸாது கர்ம காரயதி தஂ யமதோ நிநீஷதே’ இதி, ‘ய ஆத்மநி திஷ்டந்நாத்மாநமந்தரோ யமயதி’ இதி ச ஏவஂஜாதீயகா||

நநு ஏவமீஷ்வரஸ்ய காரயிதரித்வே ஸதி வைஷம்யநைர்கரிண்யே ஸ்யாதாம், அகரிதாப்யாகமஷ்ச ஜீவஸ்யேதி; நேத்யுச்யத —
———————————————–
கரிதப்ரயத்நாபேக்ஷஸ்து விஹிதப்ரதிஷித்தாவையர்த்யாதிப்யஃ||2.3.42||

து-ஷப்தஷ்சோதிததோஷவ்யாவர்தநார்தஃ. கரிதோ யஃ ப்ரயத்நோ ஜீவஸ்ய தர்மாதர்மலக்ஷணஃ, ததபேக்ஷ ஏவைநமீஷ்வரஃ காரயதி; அதஷ்சைதே சோதிதா தோஷா ந ப்ரஸஜ்யந்தே — ஜீவகரிததர்மாதர்மவைஷம்யாபேக்ஷ ஏவ தத்தத்பலாநி விஷமஂ விபஜேத்பர்ஜந்யவத் ஈஷ்வரோ நிமித்தத்வமாத்ரேண — யதா லோகே நாநாவிதாநாஂ குச்சகுல்மாதீநாஂ வ்ரீஹியவாதீநாஂ ச அஸாதாரணேப்யஃ ஸ்வஸ்வபீஜேப்யோ ஜாயமாநாநாஂ ஸாதாரணஂ நிமித்தஂ பவதி பர்ஜந்யஃ — ந ஹி அஸதி பர்ஜந்யே ரஸபுஷ்பபலபலாஷாதிவைஷம்யஂ தேஷாஂ ஜாயதே, நாப்யஸத்ஸு ஸ்வஸ்வபீஜேஷு — ஏவஂ ஜீவகரிதப்ரயத்நாபேக்ஷ ஈஷ்வரஃ தேஷாஂ ஷுபாஷுபஂ விதத்யாதிதி ஷ்லிஷ்யதே. நநு கரிதப்ரயத்நாபேக்ஷத்வமேவ ஜீவஸ்ய பராயத்தே கர்தரித்வே நோபபத்யதே — நைஷ தோஷஃ; பராயத்தேபி ஹி கர்தரித்வே, கரோத்யேவ ஜீவஃ, குர்வந்தஂ ஹி தமீஷ்வரஃ காரயதி; அபி ச பூர்வப்ரயத்நமபேக்ஷ்ய இதாநீஂ காரயதி, பூர்வதரஂ ச ப்ரயத்நமபேக்ஷ்ய பூர்வமகாரயதிதி — அநாதித்வாத்ஸஂஸாரஸ்யேதி — அநவத்யம். கதஂ புநரவகம்யதே — கரிதப்ரயத்நாபேக்ஷ ஈஷ்வர இதி? விஹிதப்ரதிஷித்தாவையர்த்யாதிப்யஃ இத்யாஹ; ஏவஂ ஹி ‘ஸ்வர்ககாமோ யஜேத’ ‘ப்ராஹ்மணோ ந ஹந்தவ்யஃ’ இத்யேவஂஜாதீயகஸ்ய விஹிதஸ்ய ப்ரதிஷித்தஸ்ய ச அவையர்த்யஂ பவதி; அந்யதா ததநர்தகஂ ஸ்யாத்; ஈஷ்வர ஏவ விதிப்ரதிஷேதயோர்நியுஜ்யேத, அத்யந்தபரதந்த்ரத்வாஜ்ஜீவஸ்ய; ததா விஹிதகாரிணமப்யநர்தேந ஸஂஸரிஜேத், ப்ரதிஷித்தகாரிணமப்யர்தேந; ததஷ்ச ப்ராமாண்யஂ வேதஸ்யாஸ்தமியாத்; ஈஷ்வரஸ்ய ச அத்யந்தாநபேக்ஷத்வே லௌகிகஸ்யாபி புருஷகாரஸ்ய வையர்த்யம், ததா தேஷகாலநிமித்தாநாம்; பூர்வோக்ததோஷப்ரஸங்கஷ்ச — இத்யேவஂஜாதீயகஂ தோஷஜாதமாதிக்ரஹணேந தர்ஷயதி||
————————————–
அஷாதிகரணம்||2.3.43||–அஂஷோ நாநாவ்யபதேஷாதந்யதா சாபி தாஷகிதவாதித்வமதீயத ஏகே||2.3.43||

ஜீவேஷ்வரயோருபகார்யோபகாரகபாவ உக்தஃ; ஸ ச ஸஂபத்தயோரேவ லோகே தரிஷ்டஃ — யதா ஸ்வாமிபரித்யயோஃ, யதா வா அக்நிவிஸ்புலிங்கயோஃ; ததஷ்ச ஜீவேஷ்வரயோரப்யுபகார்யோபகாரகபாவாப்யுபகமாத் கிஂ ஸ்வாமிபரித்யவத்ஸஂபந்தஃ, ஆஹோஸ்விதக்நிவிஸ்புலிங்கவத்? இத்யஸ்யாஂ விசிகித்ஸாயாம் அநியமோ வா ப்ராப்நோதி. அதவா ஸ்வாமிபரித்யப்ரகாரேஷ்வேவ ஈஷித்ரீஷிதவ்யபாவஸ்ய ப்ரஸித்தத்வாத்தத்வித ஏவ ஸஂபந்த இதி ப்ராப்நோதி||

அதோ ப்ரவீதி அஂஷ இதி; ஜீவ ஈஷ்வரஸ்யாஂஷோ பவிதுமர்ஹதி, யதாக்நேர்விஸ்புலிங்கஃ; அஂஷ இவாஂஷஃ; ந ஹி நிரவயவஸ்ய முக்யோஂஷஃ ஸஂபவதி; கஸ்மாத்புநஃ நிரவயவத்வாத் ஸ ஏவ ந பவதி? நாநாவ்யபதேஷாத்; ‘ஸோந்வேஷ்டவ்யஃ ஸ விஜிஜ்ஞாஸிதவ்யஃ’ ‘ஏதமேவ விதித்வா முநிர்பவதி’ ‘ய ஆத்மநி திஷ்டந்நாத்மாநமந்தரோ யமயதி’ இதி ச ஏவஂஜாதீயகோ பேதநிர்தேஷோ நாஸதி பேதே யுஜ்யதே. நநு ச அயஂ நாநாவ்யபதேஷஃ ஸுதராஂ ஸ்வாமிபரித்யஸாரூப்யே யுஜ்யத இதி, அத ஆஹ — அந்யதா சாபீதி; ந ச நாநாவ்யபதேஷாதேவ கேவலாதஂஷத்வப்ரதிபத்திஃ; கிஂ தர்ஹி, அந்யதா சாபி வ்யபதேஷோ பவத்யநாநாத்வஸ்ய ப்ரதிபாதகஃ; ததா ஹ்யேகே ஷாகிநோ தாஷகிதவாதிபாவஂ ப்ரஹ்மண ஆமநந்த்யாதர்வணிகா
ப்ரஹ்மஸூக்தே — ‘ப்ரஹ்ம தாஷா ப்ரஹ்ம தாஸா ப்ரஹ்மைவேமே கிதவாஃ’ இத்யாதிநா; தாஷா ய ஏதே கைவர்தாஃ ப்ரஸித்தாஃ, யே ச அமீதாஸாஃ ஸ்வாமிஷ்வாத்மாநமுபக்ஷபயந்தி, யே ச அந்யே கிதவா த்யூதகரிதஃ, தே ஸர்வே ப்ரஹ்மைவ — இதி ஹீநஜந்தூதாஹரணேந ஸர்வேஷாமேவ நாமரூபகரிதகார்யகரணஸஂகாதப்ரவிஷ்டாநாஂ ஜீவாநாஂ ப்ரஹ்மத்வமாஹ; ததா அந்யத்ராபி ப்ரஹ்மப்ரக்ரியாயாமேவாயமர்தஃ ப்ரபஞ்ச்யதே — ‘த்வஂ ஸ்த்ரீ த்வஂ புமாநஸி த்வஂ குமார உத வா குமாரீ. த்வஂ ஜீர்ணோ தண்டேந வஞ்சஸி த்வஂ ஜாதோ பவதி விஷ்வதோமுகஃ’ இதி, ‘ஸர்வாணி ரூபாணி விசித்ய தீரோ நாமாநி கரித்வாபிவதந்யதாஸ்தே’ இதி ச; ‘நாந்யோதோஸ்தி த்ரஷ்டா’ இத்யாதிஷ்ருதிப்யஷ்ச அஸ்யார்தஸ்ய ஸித்திஃ. சைதந்யஂ ச அவிஷிஷ்டஂ ஜீவேஷ்வரயோஃ, யதாக்நிவிஸ்புலிங்கயோரௌஷ்ண்யம். அதோ பேதாபேதாவகமாப்யாமஂஷத்வாவகமஃ||

குதஷ்ச அஂஷத்வாவகமஃ? —
——————————————
மந்த்ரவர்ணாச்ச||2.3.44||

மந்த்ரவர்ணஷ்சைதமர்தமவகமயதி — ‘தாவாநஸ்ய மஹிமா. ததோ ஜ்யாயா்்ச புருஷஃ. பாதோஸ்ய ஸர்வா பூதாநி. த்ரிபாதஸ்யாமரிதஂ திவி’ இதி; அத்ர பூதஷப்தேந ஜீவப்ரதாநாநி ஸ்தாவரஜங்கமாநி நிர்திஷதி, ‘அஹிஂஸந்ஸர்வபூதாந்யந்யத்ர தீர்தேப்யஃ ‘ இதி ப்ரயோகாத்; அஂஷஃ பாதோ பாக இத்யநர்தாந்தரம்; தஸ்மாதப்யஂஷத்வாவகமஃ||

குதஷ்ச அஂஷத்வாவகமஃ? —
————————————————
அபி ச ஸ்மர்யதே||2.3.45||

ஈஷ்வரகீதாஸ்வபி ச ஈஷ்வராஂஷத்வஂ ஜீவஸ்ய ஸ்மர்யதே — ‘மமைவாஂஷோ ஜீவலோகே ஜீவபூதஃ ஸநாதநஃ’ இதி; தஸ்மாதப்யஂஷத்வாவகமஃ. யத்தூக்தம், ஸ்வாமிபரித்யாதிஷ்வேவ ஈஷித்ரீஷிதவ்யபாவோ லோகே ப்ரஸித்த இதி — யத்யப்யேஷா லோகே ப்ரஸித்திஃ, ததாபி ஷாஸ்த்ராத்து அத்ர அஂஷாஂஷித்வமீஷித்ரீஷிதவ்யபாவஷ்ச நிஷ்சீயதே; நிரதிஷயோபாதிஸஂபந்நஷ்சேஷ்வரோ நிஹீநோபாதிஸஂபந்நாஞ்ஜீவாந் ப்ரஷாஸ்தீதி ந கிஂசித்விப்ரதிஷித்யதே||

அத்ராஹ — நநு ஜீவஸ்யேஷ்வராஂஷத்வாப்யுபகமே ததீயேந ஸஂஸாரதுஃகோபபோகேநாஂஷிந ஈஷ்வரஸ்யாபி துஃகித்வஂ ஸ்யாத் — யதா லோகே ஹஸ்தபாதாத்யந்யதமாங்கதேந துஃகேந அங்கிநோ தேவதத்தஸ்ய துஃகித்வம், தத்வத்; ததஷ்ச தத்ப்ராப்தாநாஂ மஹத்தரஂ துஃகஂ ப்ராப்நுயாத்; அதோ வரஂ பூர்வாவஸ்தஃ ஸஂஸார ஏவாஸ்து — இதி ஸம்யக்தர்ஷநாநர்தக்யப்ரஸங்கஃ ஸ்யாத் — இதி; அத்ரோச்யதே —
—————————————
ப்ரகாஷாதிவந்நைவஂ பரஃ||2.3.46||

யதா ஜீவஃ ஸஂஸாரதுஃகமநுபவதி, நைவஂ பர ஈஷ்வரோநுபவதீதி ப்ரதிஜாநீமஹே; ஜீவோ ஹி அவித்யாவேஷவஷாத் தேஹாத்யாத்மபாவமிவ கத்வா, தத்கரிதேந துஃகேந துஃகீ அஹம் இதி அவித்யயா கரிதஂ துஃகோபபோகம் அபிமந்யதே; நைவஂ பரமேஷ்வரஸ்ய தேஹாத்யாத்மபாவோ துஃகாபிமாநோ வா அஸ்தி; ஜீவஸ்யாப்யவித்யாகரிதநாமரூபநிர்வரித்ததேஹேந்த்ரியாத்யுபாத்யவிவேகப்ரமநிமித்த ஏவ துஃகாபிமாநஃ, ந து பாரமார்திகோஸ்தி; யதா ச ஸ்வதேஹகததாஹச்சேதாதிநிமித்தஂ துஃகஂ ததபிமாநப்ராந்த்யாநுபவதி, ததா புத்ரமித்ராதிகோசரமபி துஃகஂ ததபிமாநப்ராந்த்யைவாநுபவதி — அஹமேவ புத்ரஃ, அஹமேவ மித்ரம் இத்யேவஂ ஸ்நேஹவஷேந புத்ரமித்ராதிஷ்வபிநிவிஷமாநஃ; ததஷ்ச நிஷ்சிதமேததவகம்யதே — மித்யாபிமாநப்ரமநிமித்த ஏவ துஃகாநுபவ இதி. வ்யதிரேகதர்ஷநாச்ச ஏவமவகம்யதே; ததா ஹி — புத்ரமித்ராதிமத்ஸு பஹுஷூபவிஷ்டேஷு தத்ஸஂபந்தாபிமாநிஷ்விதரேஷு ச, புத்ரோ மரிதோ மித்ரஂ மரிதமித்யேவமாகோஷிதே, யேஷாமேவ புத்ரமித்ராதிமத்த்வாபிமாநஸ்தேஷாமேவ தந்நிமித்தஂ துஃகமுத்பத்யதே, ந அபிமாநஹீநாநாஂ பரிவ்ராஜகாதீநாம். அதஷ்ச லௌகிகஸ்யாபி புஂஸஃ ஸம்யக்தஷநார்தவத்த்வஂ தரிஷ்டம், கிமுத விஷயஷூந்யாதாத்மநோந்யத்வஸ்த்வந்தரமபஷ்யதோ நித்யசைதந்யமாத்ரஸ்வரூபஸ்யேதி; தஸ்மாந்நாஸ்தி ஸம்யக்தர்ஷநாநர்தக்யப்ரஸங்கஃ
. ப்ரகாஷாதிவதிதி நிதர்ஷநோபந்யாஸஃ — ப்ரகாஷஃ ஸௌரஷ்சாந்த்ரமஸோ வா வியத்வ்யாப்ய அவதிஷ்டமாநஃ அங்குல்யாத்யுபாதிஸஂபந்தாத் தேஷு றஜுவக்ராதிபாவஂ ப்ரதிபத்யமாநேஷு தத்தத்பாவமிவ ப்ரதிபத்யமாநோபி ந பரமார்ததஸ்தத்பாவஂ ப்ரதிபத்யதே, யதா ச ஆகாஷோ கடாதிஷு கச்சத்ஸு கச்சந்நிவ விபாவ்யமாநோபி ந பரமார்ததோ கச்சதி, யதா ச உதஷராவாதிகம்பநாத்தத்கதே ஸூர்யப்ரதிபிம்பே கம்பமாநேபி ந தத்வாந்ஸூர்யஃ கம்பதே — ஏவமவித்யாப்ரத்யுபஸ்தாபிதே புத்த்யாத்யுபஹிதே ஜீவாக்யே அஂஷே துஃகாயமாநேபி ந தத்வாநீஷ்வரோ துஃகாயதே. ஜீவஸ்யாபி துஃகப்ராப்திரவித்யாநிமித்தைவேத்யுக்தம். ததா ச அவித்யாநிமித்தஜீவபாவவ்யுதாஸேந ப்ரஹ்மபாவமேவ ஜீவஸ்ய ப்ரதிபாதயந்தி வேதாந்தாஃ — ‘தத்த்வமஸி’ இத்யேவமாதயஃ. தஸ்மாந்நாஸ்தி ஜைவேந துஃகேந பரமாத்மநோ துஃகித்வப்ரஸங்கஃ||
—————————————————
ஸ்மரந்தி ச||2.3.47||

ஸ்மரந்தி ச வ்யாஸாதயஃ — யதா ஜைவேந துஃகேந ந பரமாத்மா துஃகாயத இதி; ‘தத்ர யஃ பரமாத்மா ஹி ஸ நித்யோ நிர்குணஃ ஸ்மரிதஃ. ந லிப்யதே பலைஷ்சாபி பத்மபத்ரமிவாம்பஸா. கர்மாத்மா த்வபரோ யோஸௌ மோக்ஷபந்தைஃ ஸ யுஜ்யதே. ஸ ஸப்ததஷகேநாபி ராஷிநா யுஜ்யதே புநஃ’ இதி. ச-ஷப்தாத் — ஸமாமநந்தி ச — இதி வாக்யஷேஷஃ — ‘தயோரந்யஃ பிப்பலஂ ஸ்வாத்வத்த்யநஷ்நந்நந்யோ அபிசாகஷீதி’ இதி, ‘ஏகஸ்ததா ஸர்வபூதாந்தராத்மா ந லிப்யதே லோகதுஃகேந பாஹ்யஃ’ இதி ச||

அத்ராஹ — யதி தர்ஹ்யேக ஏவ ஸர்வேஷாஂ பூதாநாமந்தராத்மா ஸ்யாத், கதமநுஜ்ஞாபரிஹாரௌ ஸ்யாதாஂ லௌகிகௌ வைதிகௌ சேதி. நநு ச அஂஷோ ஜீவ ஈஷ்வரஸ்ய இத்யுக்தம்; தத்பேதாச்சாநுஜ்ஞாபரிஹாரௌ ததாஷ்ரயாவவ்யதிகீர்ணாவுபபத்யேதே; கிமத்ர சோத்யத இதி, உச்யதே — நைததேவம்; அநஂஷத்வமபி ஹி ஜீவஸ்யாபேதவாதிந்யஃ ஷ்ருதயஃ ப்ரதிபாதயந்தி — ‘தத்ஸரிஷ்ட்வா ததேவாநுப்ராவிஷத்’ ‘நாந்யோதோஸ்தி த்ரஷ்டா’ ‘மரித்யோஃ ஸ மரித்யுமாப்நோதி ய இஹ நாநேவ பஷ்யதி’ ‘தத்த்வமஸி’ ‘அஹஂ ப்ரஹ்மாஸ்மி’ இத்யேவஂஜாதீயகாஃ. நநு பேதாபேதாவகமாப்யாமஂஷத்வஂ ஸித்யதீத்யுக்தம் — ஸ்யாதேததேவம், யத்யுபாவபி பேதாபேதௌ ப்ரதிபிபாதயிஷிதௌ ஸ்யாதாம்; அபேத ஏவ த்வத்ர ப்ரதிபிபாதயிஷிதஃ, ப்ரஹ்மாத்மத்வப்ரதிபத்தௌ புருஷார்தஸித்தேஃ; ஸ்வபாவப்ராப்தஸ்து பேதோநூத்யதே; ந ச நிரவயவஸ்ய ப்ரஹ்மணோ முக்யோஂஷோ ஜீவஃ ஸஂபவதீத்யுக்தம்; தஸ்மாத்பர ஏவைகஃ ஸர்வேஷாஂ பூதாநாமந்தராத்மா ஜீவபாவேநாவஸ்தித இத்யதோ வக்தவ்யா அநுஜ்ஞாபரிஹாரோபபத்திஃ. தாஂ ப்ரூமஃ —
—————————————————-
அநுஜ்ஞாபரிஹாரௌ தேஹஸம்பந்தாஜ்ஜ்யோதிராதிவத்||2.3.48||

‘றதௌ பார்யாமுபேயாத்’ இத்யநுஜ்ஞா, ‘குர்வங்கநாஂ நோபகச்சேத்’ இதி பரிஹாரஃ; ததா ‘அக்நீஷோமீயஂ பஷுஂ ஸஂஜ்ஞபயேத்’ இத்யநுஜ்ஞா, ‘ந ஹிஂஸ்யாத்ஸர்வா பூதாநி’ இதி பரிஹாரஃ;- ஏவஂ லோகேபி மித்ரமுபஸேவிதவ்யமித்யநுஜ்ஞா, ஷத்ருஃ பரிஹர்தவ்ய இதி பரிஹாரஃ — ஏவஂப்ரகாராவநுஜ்ஞாபரிஹாரௌ ஏகத்வேப்யாத்மநஃ தேஹஸஂபந்தாத் ஸ்யாத். தேஹைஃ ஸஂபந்தோ தேஹஸஂபந்தஃ; கஃ புநர்தேஹஸஂபந்தஃ? தேஹாதிரயஂ ஸஂகாதோஹமேவ — இத்யாத்மநி விபரீதப்ரத்யயோத்பத்திஃ; தரிஷ்டா ச ஸா ஸர்வப்ராணிநாம் — அஹஂ கச்சாமி அஹமாகச்சாமி, அஹமந்தஃ அஹமநந்தஃ, அஹஂ மூடஃ அஹமமூடஃ இத்யேவமாத்மிகா; ந ஹி அஸ்யாஃ ஸம்யக்தர்ஷநாதந்யந்நிவாரகமஸ்தி; ப்ராக்து ஸம்யக்தர்ஷநாத்ப்ரததைஷா ப்ராந்திஃ ஸர்வஜந்துஷு. ததேவமவித்யாநிமித்ததேஹாத்யுபாதிஸஂபந்தகரிதாத்விஷேஷாதைகாத்ம்யாப்யுபகமேப்யநுஜ்ஞாபரிஹாராவவகல்பேதே. ஸம்யக்தர்ஷிநஸ்தர்ஹ்யநுஜ்ஞாபரிஹாராநர்தக்யஂ ப்ராப்தம் — ந, தஸ்ய கரிதார்தத்வாந்நியோஜ்யத்வாநுபபத்தேஃ — ஹேயோபாதேயயோர்ஹி நியோஜ்யோ நியோக்தவ்யஃ ஸ்யாத்; ஆத்மநஸ்த்வதிரிக்தஂ ஹேயமுபாதேயஂ வா வஸ்த்வபஷ்யந் கதஂ நியுஜ்யேத; ந ச ஆத்மா ஆத்மந்யேவ நியோஜ்யஃ ஸ்யாத். ஷரீரவ்யதிரேகதர்ஷிந ஏவ நியோஜ்யத்வமிதி சேத், ந; தத்ஸஂஹதத்வாபிமாநாத் — ஸத்யஂ வ்யதிரேகதர்ஷிநோ நியோஜ்யத்வம்; ததாபி வ்யோமாதிவத்தேஹாத்யஸஂஹதத்வமபஷ்யத ஏவ ஆத்மநோ நியோஜ்யத்வாபிமாநஃ; ந ஹி தேஹாத்யஸஂஹதத்வதர்ஷிநஃ கஸ்யசிதபி நியோகோ தரிஷ்டஃ, கிமுதைகாத்ம்யதர்ஷிநஃ. ந ச நியோகாபாவாத் ஸம்யக்தர்ஷிநோ யதேஷ்டசேஷ்டாப்ரஸங்கஃ, ஸர்வத்ராபிமாநஸ்யைவ ப்ரவர்தகத்வாத், அபிமாநாபாவாச்ச ஸம்யக்தர்ஷிநஃ. தஸ்மாத்தேஹஸஂபந்தாதேவாநுஜ்ஞாபரிஹாரௌ — ஜ்யோதிராதிவத் — யதா ஜ்யோதிஷ ஏகத்வேப்யக்நிஃ க்ரவ்யாத்பரிஹ்ரியதே, நேதரஃ; யதா ச ப்ரகாஷ ஏகஸ்யாபி ஸவிதுரமேத்யதேஷஸஂபத்தஃ பரிஹ்ரியதே, நேதரஃ ஷுசிபூமிஷ்டஃ; ததா பௌமாஃ ப்ரதேஷா
வஜ்ரவைடூர்யாதய உபாதீயந்தே, பௌமா அபி ஸந்தோ நரகலேபராதயஃ பரிஹ்ரியந்தே; ததா மூத்ரபுரீஷஂ கவாஂ பவித்ரதயா பரிகரிஹ்யதே, ததேவ ஜாத்யந்தரே பரிவர்ஜ்யதே — தத்வத்||
———————————————-
அஸந்ததேஷ்சாவ்யதிகரஃ||2.3.49||

ஸ்யாதாஂ நாம அநுஜ்ஞாபரிஹாராவேகஸ்யாத்மநோ தேஹவிஷேஷயோகாத்; யஸ்த்வயஂ கர்மபலஸஂபந்தஃ, ஸ ச ஐகாத்ம்யாப்யுபகமே வ்யதிகீர்யேத, ஸ்வாம்யேகத்வாதிதி சேத், நைததேவம், அஸஂததேஃ; ந ஹி கர்துர்போக்துஷ்சாத்மநஃ ஸஂததஃ ஸர்வைஃ ஷரீரைஃ ஸஂபந்தோஸ்தி; உபாதிதந்த்ரோ ஹி ஜீவ இத்யுக்தம்; உபாத்யஸஂதாநாச்ச நாஸ்தி ஜீவஸஂதாநஃ — ததஷ்ச கர்மவ்யதிகரஃ பலவ்யதிகரோ வா ந பவிஷ்யதி||
——————————————-
ஆபாஸ ஏவ ச||2.3.50||

ஆபாஸ ஏவ ச ஏஷ ஜீவஃ பரஸ்யாத்மநோ ஜலஸூர்யகாதிவத்ப்ரதிபத்தவ்யஃ, ந ஸ ஏவ ஸாக்ஷாத், நாபி வஸ்த்வந்தரம். அதஷ்ச யதா நைகஸ்மிஞ்ஜலஸூர்யகே கம்பமாநே ஜலஸூர்யகாந்தரஂ கம்பதே, ஏவஂ நைகஸ்மிஞ்ஜீவே கர்மபலஸஂபந்திநி ஜீவாந்தரஸ்ய தத்ஸஂபந்தஃ. ஏவமவ்யதிகர ஏவ கர்மபலயோஃ. ஆபாஸஸ்ய ச அவித்யாகரிதத்வாத்ததாஷ்ரயஸ்ய ஸஂஸாரஸ்யாவித்யாகரிதத்வோபபத்திரிதி, தத்வ்யுதாஸேந ச பாரமார்திகஸ்ய ப்ரஹ்மாத்மபாவஸ்யோபதேஷோபபத்திஃ. யேஷாஂ து பஹவ ஆத்மாநஃ, தே ச ஸர்வே ஸர்வகதாஃ, தேஷாமேவைஷ வ்யதிகரஃ ப்ராப்நோதி; கதம்? பஹவோ விபவஷ்சாத்மாநஷ்சைதந்யமாத்ரஸ்வரூபா நிர்குணா நிரதிஷயாஷ்ச; ததர்தஂ ஸாதாரணஂ ப்ரதாநம்; தந்நிமித்தைஷாஂ போகாபவர்கஸித்திரிதி ஸாஂக்யாஃ. ஸதி பஹுத்வே விபுத்வே ச கடகுட்யாதிஸமாநா த்ரவ்யமாத்ரஸ்வரூபாஃ ஸ்வதோசேதநா ஆத்மாநஃ, ததுபகரணாநி ச அணூநி மநாஂஸ்யசேதநாநி, தத்ர ஆத்மத்ரவ்யாணாஂ மநோத்ரவ்யாணாஂ ச ஸஂயோகாத் நவ இச்சாதயோ வைஷேஷிகா ஆத்மகுணா உத்பத்யந்தே, தே ச அவ்யதிரேகேண ப்ரத்யேகமாத்மஸு ஸமவயந்தி, ஸ ஸஂஸாரஃ; தேஷாஂ நவாநாமாத்மகுணாநாமத்யந்தாநுத்பாதோ மோக்ஷ இதி காணாதாஃ. தத்ர ஸாஂக்யாநாஂ தாவச்சைதந்யஸ்வரூபத்வாத்ஸர்வாத்மநாஂ ஸஂநிதாநாத்யவிஷேஷாச்ச ஏகஸ்ய ஸுகதுஃகஸஂபந்தே ஸர்வேஷாஂ ஸுகதுஃகஸஂபந்தஃ ப்ராப்நோதி. ஸ்யாதேதத் — ப்ரதாநப்ரவரித்தேஃ புருஷகைவல்யார்தத்வாத்வ்யவஸ்தா பவிஷ்யதி; அந்யதா ஹி ஸ்வவிபூதிக்யாபநார்தா ப்ரதாநப்ரவரித்திஃ ஸ்யாத்; ததா ச அநிர்மோக்ஷஃ ப்ரஸஜ்யேதேதி — நைதத்ஸாரம் — ந ஹி அபிலஷிதஸித்திநிபந்தநா வ்யவஸ்தா ஷக்யா விஜ்ஞாதும்; உபபத்த்யா து கயாசித்வ்யவஸ்தோச்யேத; அஸத்யாஂ புநருபபத்தௌ காமஂ மா பூதபிலஷிதஂ புருஷகைவல்யம்; ப்ராப்நோதி து வ்யவஸ்தாஹேத்வபாவாத்வ்யதிகரஃ. காணாதாநாமபி — யதா ஏகேநாத்மநா மநஃ ஸஂயுஜ்யதே, ததா ஆத்மாந்தரைரபி நாந்தரீயகஃ ஸஂயோகஃ ஸ்யாத், ஸஂநிதாநாத்யவிஷேஷாத்; ததஷ்ச ஹேத்வவிஷேஷாத்பலாவிஷேஷ இத்யேகஸ்யாத்மநஃ ஸுகதுஃகயோகே ஸர்வாத்மநாமபி ஸமாநஂ ஸுகதுஃகித்வஂ ப்ரஸஜ்யேத||

ஸ்யாதேதத் — அதரிஷ்டநிமித்தோ நியமோ பவிஷ்யதீதி; நேத்யாஹ —
————————————————
அதரிஷ்டாநியமாத்||2.3.51||

பஹுஷ்வாத்மஸ்வாகாஷவத்ஸர்வகதேஷு ப்ரதிஷரீரஂ பாஹ்யாப்யந்தராவிஷேஷேண ஸஂநிஹிதேஷு மநோவாக்காயைர்தர்மாதர்மலக்ஷணமதரிஷ்டமுபார்ஜ்யதே. ஸாஂக்யாநாஂ தாவத் ததநாத்மஸமவாயி ப்ரதாநவர்தி. ப்ரதாநஸாதாரண்யாந்ந ப்ரத்யாத்மஂ ஸுகதுஃகோபபோகஸ்ய நியாமகமுபபத்யதே. காணாதாநாமபி பூர்வவத்ஸாதாரணேநாத்மமநஃஸஂயோகேந நிர்வர்திதஸ்யாதரிஷ்டஸ்யாபி அஸ்யைவாத்மந இதமதரிஷ்டமிதி நியமே ஹேத்வபாவாதேஷ ஏவ தோஷஃ||

ஸ்யாதேதத் — அஹமிதஂ பலஂ ப்ராப்நவாநி, இதஂ பரிஹராணி, இத்தஂ ப்ரயதை, இத்தஂ கரவாணி — இத்யேவஂவிதா அபிஸஂத்யாதயஃ ப்ரத்யாத்மஂ ப்ரவர்தமாநா அதரிஷ்டஸ்யாத்மநாஂ ச ஸ்வஸ்வாமிபாவஂ நியஂஸ்யந்தீதி; நேத்யாஹ —
—————————————————
அபிஸந்த்யாதிஷ்வபி சைவம்||2.3.52||

அமிஸஂத்யாதீநாமபி ஸாதாரணேநைவாத்மமநஃஸஂயோகேந ஸர்வாத்மஸஂநிதௌ க்ரியமாணாநாஂ நியமஹேதுத்வாநுபபத்தேருக்ததோஷாநுஷங்க ஏவ||
——————————————————
ப்ரதேஷாதிதி சேந்நாந்தர்பாவாத்||2.3.53||

அதோச்யேத — விபுத்வேப்யாத்மநஃ ஷரீரப்ரதிஷ்டேந மநஸா ஸஂயோகஃ ஷரீராவச்சிந்ந ஏவ ஆத்மப்ரதேஷே பவிஷ்யதி; அதஃ ப்ரதேஷகரிதா வ்யவஸ்தா அபிஸஂத்யாதீநாமதரிஷ்டஸ்ய ஸுகதுஃகயோஷ்ச பவிஷ்யதீதி, ததபி நோபபத்யதே; கஸ்மாத்? அந்தர்பாவாத்; விபுத்வாவிஷேஷாத்தி ஸர்வ ஏவாத்மாநஃ ஸர்வஷரீரேஷ்வந்தர்பவந்தி; தத்ர ந வைஷேஷிகைஃ ஷரீராவச்சிந்நோப்யாத்மநஃ ப்ரதேஷஃ கல்பயிதுஂ ஷக்யஃ; கல்ப்யமாநோப்யயஂ நிஷ்ப்ரதேஷஸ்யாத்மநஃ ப்ரதேஷஃ கால்பநிகத்வாதேவ ந பாரமார்திகஂ கார்யஂ நியந்துஂ ஷக்நோதி; ஷரீரமபி ஸர்வாத்மஸஂநிதாவுத்பத்யமாநம் — அஸ்யைவ ஆத்மநஃ, நேதரேஷாம் — இதி ந நியந்துஂ ஷக்யம். ப்ரதேஷவிஷேஷாப்யுபகமேபி ச த்வயோராத்மநோஃ ஸமாநஸுகதுஃகபாஜோஃ கதாசிதேகேநைவ தாவச்சரீரேணோபபோகஸித்திஃ ஸ்யாத், ஸமாநப்ரதேஷஸ்யாபி த்வயோராத்மநோரதரிஷ்டஸ்ய ஸஂபவாத்; ததா ஹி — தேவதத்தோ யஸ்மிந்ப்ரதேஷே ஸுகதுஃகமந்வபூத், தஸ்மாத்ப்ரதேஷாதபக்ராந்தே தச்சரீரே, யஜ்ஞதத்தஷரீரே ச தஂ ப்ரதேஷமநுப்ராப்தே, தஸ்யாபி இதரேண ஸமாநஃ ஸுகதுஃகாநுபவோ தரிஷ்யதே; ஸ ந ஸ்யாத், யதி தேவதத்தயஜ்ஞதத்தயோஃ ஸமாநப்ரதேஷமதரிஷ்டஂ ந ஸ்யாத். ஸ்வர்காத்யநுபபோகப்ரஸங்கஷ்ச ப்ரதேஷவாதிநஃ ஸ்யாத், ப்ராஹ்மணாதிஷரீரப்ரதேஷேஷ்வதரிஷ்டநிஷ்பத்தேஃ ப்ரதேஷாந்தரவர்தித்வாச்ச ஸ்வர்காத்யுபபோகஸ்ய. ஸர்வகதத்வாநுபபத்திஷ்ச பஹூநாமாத்மநாம், தரிஷ்டாந்தாபாவாத்; வத தாவத் த்வம் — கே பஹவஃ ஸமாநதேஷாஷ்சேதி; ரூபாதய இதி சேத், ந; தேஷாமபி தர்ம்யஂஷேநாபேதாத், லக்ஷணபேதாச்ச — ந து பஹூநாமாத்மநாஂ லக்ஷணபேதோஸ்தி; அந்த்யவிஷேஷவஷாத்பேதோபபத்திரிதி சேத், ந; பேதகல்பநாயா அந்த்யவிஷேஷகல்பநாயாஷ்ச இதரேதராஷ்ரயத்வாத்; ஆகாஷாதீநாமபி விபுத்வஂ ப்ரஹ்மவாதிநோஸித்தம், கார்யத்வாப்யுபகமாத். தஸ்மாதாத்மைகத்வபக்ஷ ஏவ ஸர்வதோஷாபாவ இதி ஸித்தம்||

இதி ஷ்ரீமத்பரமஹஂஸபரிவ்ராஜகாசார்யஸ்ய ஷ்ரீகோவிந்தபகவத்பூஜ்யபாதஷிஷ்யஸ்ய ஷ்ரீமச்சஂகரபகவதஃ கரிதௌ
ஷாரீரகமீமாஂஸாஸூத்ரபாஷ்யே த்விதீயாத்யாயஸ்ய தரிதீயஃ பாதஃ||
—————————————–

ஸ்ரீ கோயில் கந்தாடை அப்பன் ஸ்வாமிகள் திருவடிகளே சரணம் .
ஸ்ரீ பெரிய பெருமாள் பெரிய பிராட்டியார் ஆண்டாள் ஆழ்வார் எம்பெருமானார் ஜீவர் திருவடிகளே சரணம் .

This entry was posted on June 9, 2017 at 4:17 am and is filed under ஸ்ரீ பாஷ்யம், Sri Baashyam, Sri Bhashyam. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.